چرا باید نگران شومترین پدیده اقتصادی قرن حاضر باشیم؟
آلارم رکود تورمی در آمریکا
رکود تورمی، وضعیتی که در آن تورم بالا با رکود اقتصادی همزمان میشود، بهدلیل پیامدهایش برای کسبوکارها و مصرفکنندگان، یک شرایط اقتصادی هراسآور است. فیلیپ براون، اقتصاددان، میگوید که شوک نفتی ناشی از اقدامات نظامی اخیر در خاورمیانه این پتانسیل را دارد که اقتصاد آمریکا و جهان را برای اولین بار در چند دهه گذشته به ورطه رکود تورمی بیندازد. شوک قیمتی مشابهی زمینهساز رکود تورمی دهه ۱۹۷۰ شد، اما نحوه واکنش فدرالرزرو آمریکا نیز عامل عمدهای در این میان است. برای آمادگی در برابر رکود تورمی احتمالی، براون پیشنهاد میکند سرمایهها را به داراییهای امن منتقل کرده و بودجهای محافظهکارانه طراحی کرد. شوک قیمت نفت؟ تورم فزاینده؟ اقتصاد در حال کُند شدن؟ این ترکیبی است که اقتصاددانان از آن وحشت دارند و خبر بدی برای کسبوکارها و خانوارهاست. این واژهای است که خواب را از چشمان اقتصاددانان میرباید: «رکود تورمی». ترکیب نامبارک تورم و رکود، رنج مصرفکنندگان و کسبوکارها را به حداکثر میرساند و همزمان سیاستگذاران را از اهرمهای معمولشان برای هدایت اقتصاد محروم میکند.
به گفته فیلیپ براون، اقتصاددان دانشکده مدیریت کلاگ، این بحرانی پدید میآورد که از مجموع اجزایش بزرگتر است. براون میگوید: «رکود تورمی وقتی رخ میدهد که اقتصاد راکد باشد و تورم لجامگسیخته. و حاصل جمع دو منفی میشود سه منفی.» ایالات متحده از زمان شوکهای نفتی دهه۱۹۷۰ برای دههها خوشاقبال بوده که از رکود تورمی دور بماند. اما پس از آنکه بیمهای رکود تورمی در دوران بهبودی از کووید فروکش کرد، این بیمها در پی اقدامات نظامی در ایران و سراسر خاورمیانه به طرز غرشآسایی بازگشتهاند. در سال۲۰۲۲، براون یکی از صداهایی بود که خطر رکود تورمی را کماهمیت جلوه میداد. اما چهار سال بعد، او نگرانی بیشتری نسبت به مسیر حرکت اقتصاد آمریکا و اقتصاد جهانی دارد. براون میگوید: «محیط امروز بیش از چهار سال پیش به دهه ۱۹۷۰ شبیه است. با این شوک قیمت نفت، فضا برای رکود تورمی کاملا مهیاست.»
صفهای بنزین و فشار بر جیب خانوارها
تصویر ماندگار رکود تورمی دهه۱۹۷۰، صفهای طویل خودروها در انتظار پر کردن باک است. تحریم کشورهای غربی توسط سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) یک شوک عرضه جهانی را رقم زد و باعث شد قیمت نفت در کمتر از یک سال چهار برابر شود، با تبعاتی که در سراسر اقتصاد جهانی طنینانداز شد. اما براون و سایر اقتصاددانان بر این باورند که این بحران نفتی نبود که رکود تورمی دهه۱۹۷۰ را آغاز کرد، بلکه صرفا شرایط وقوع آن را فراهم ساخت. در عوض، تصمیمات ضعیف سیاست پولی توسط فدرالرزرو آمریکا و سایر بانکهای مرکزی بود که در نهایت مارپیچ رکود تورمی را به جریان انداخت. فدرالرزرو که نگران بود شوک نفتی به رکود اقتصادی بینجامد، به سرعت نرخهای بهره را کاهش داد. اما این کار صرفا به تورم بیشتر دامن زد. براون میگوید: «شما با ترکیبی از فرو رفتن در رکود به خاطر این شوک عرضه و سپس تشدید آن توسط فدرالرزرو مواجه بودید، آنهم با نرخهای بهره پایین که تورم را بالاتر میبرد. آنها نباید تلاش میکردند شوک قیمتی را با کاهش نرخ بهره جبران کنند. باید درد رکود را میپذیرفتند و نرخهای بهره را بالا نگه میداشتند.»
به باور براون: «محیط امروز بیش از چهار سال پیش به دهه ۱۹۷۰ شبیه است. با این شوک قیمت نفت، فضا برای رکود تورمی کاملا مهیاست.» تاثیرگذاری فدرالرزرو بهدلیل شیوع کُند تغییرات سیاستیاش در اقتصاد، در مقایسه با اثرات سریع یک شوک قیمتی، پیچیدهتر میشود. رکود تورمی دهه ۱۹۷۰ نشان داد که این زمانبندی تا چه حد میتواند بد پیش برود. براون میگوید: «هر زمان که فدرالرزرو نرخهای بهره را کاهش دهد، یک وقفه زمانی وجود خواهد داشت تا این اقدام واقعا به دور ماندن ما از رکود کمک کند. آنچه در دهه ۱۹۷۰ دیدیم، شوک قیمت نفت بود که اقتصاد را به رکود کشاند و سپس فدرالرزرو تلاش کرد با آن مقابله کند. و از آنجا که تاثیر تصمیم فدرالرزرو چند فصل یا یک سال طول میکشد، وقتی اثرش ظاهر میشود، همزمان با رکود است.»
پژواکهای تاریخ
در اوایل دهه ۲۰۲۰، درحالیکه اقتصاد جهانی از پاندمی کووید و تعطیلیها و مشکلات زنجیره تامین آن بهبود مییافت، نگرانی از رکود تورمی دوباره ظاهر شد. وقتی تورم به سرعت بالا رفت، منتقدان فدرالرزرو گفتند که بانک مرکزی برای مدتی بیش از حد طولانی نرخهای بهره را پایین نگه داشته است و یک رکود، آمریکا را دوباره به کشمکشهای دهه ۱۹۷۰ بازخواهد گرداند. سپس وقتی قیمتهای نفت در آغاز جنگ روسیه و اوکراین جهش کرد، این نگرانیها شدت یافت. اما رکود هرگز از راه نرسید، قیمتهای نفت آرام گرفت و خوشبینی براون در سال ۲۰۲۲ در مورد اجتناب از رکود تورمی تایید شد. متاسفانه، او امروز چندان خوشبین نیست. دادههای اقتصادی که مدت کوتاهی پیش از شروع جنگ علیه ایران منتشر شد، نشاندهنده کاهش سرعت اقتصاد و افزایش بیکاری بود، «بنابراین شاید ما حتی بدون شوک قیمت نفت هم به سمت رکود در حرکت باشیم و این شوک میتواند ما را بیشتر به آن سو هل دهد.»
برای ارزیابی ریسک، براون در درجه اول دو عامل را زیر نظر دارد: اینکه آیا قیمتهای نفت برای یک دوره طولانی بالا باقی میمانند یا خیر، و فدرالرزرو چگونه واکنش نشان میدهد. در نشست ماه مارس کمیته بازار آزاد فدرال (FOMC)، بانک مرکزی نرخهای بهره را ثابت نگه داشت و نشان داد که کاهشی در آینده نزدیک در کار نخواهد بود. اما با منقضی شدن دوره ریاست جروم پاول در ماه مه، آینده سیاست پولی آمریکا در ابهام قرار دارد. این خطر وجود دارد که اشتباهات دهه ۱۹۷۰ تکرار شود. براون میگوید: «انتظار داریم رئیس جدید فدرالرزرو نسبت به خواستههای دولت ترامپ سازشپذیرتر باشد و در این شرایط، این به معنای کاهش نرخهای بهره در وضعیتی خواهد بود که ما نمیخواهیم این کار را بکنیم؛ زیرا ما را به رکود تورمی سوق خواهد داد. بنابراین این امر مشکلساز است.»
آمادگی برای بدترین حالت
اگر رکود تورمی به آمریکا ضربه بزند، به گفته براون، کار چندانی از دست اغلب ما برنمیآید جز اینکه خود را برای توفان مهیا کنیم. برای مثال، سرمایهگذاران میتوانند برای گذر از این توفان به تاریخ مراجعه کنند. براون میگوید: «وقتی بازده سهام را بر اساس تورم تعدیل کنید، میبینید که در دهه ۱۹۷۰ صاف بود، بنابراین هیچ سود واقعیای در پرتفوی سرمایهگذاری [در کل آن دهه] به دست نیامد. این چیزی است که مردم باید نگرانش باشند. آنها باید سبد سرمایهگذاری خود را به داراییهایی منتقل کنند که بیش از سایر داراییها از تورم مصون هستند.» آن داراییهای «امن» شامل کالاهای پایه و اوراق قرضه مصون از تورم خزانهداری (TIPS) میشوند که اصل مبلغ آنها متناسب با نرخ تورم تعدیل میشود. برای کسبوکارها، دفترچه راهنمای همیشگی دوران رکود، به دلیل قیمتهای بالا در سراسر زنجیره تامین، پیچیدهتر خواهد شد، اما بدون آن مصرف قویای که از زمان پاندمی از آن برخوردار بودهاند.
براون میگوید: «کسبوکارها باید منتظر افزایش قیمتها در همه بخشها و کاهش تقاضا برای محصولاتشان باشند. این چیزی است که باید برای آن آماده شوند.» و درحالیکه شاید مصرفکنندگان آمریکایی دیگر شاهد صفهای طولانی بنزین نباشند، چراکه تولید نفت آمریکا در بالاترین سطح تاریخ خود است و میتواند کمبودهای گذشته را تخفیف دهد، آنها میتوانند انتظار داشته باشند تا زمانی که رکود تورمی پایان یابد، در پمپ بنزین و همه جای دیگر، پول بیشتری بپردازند. براون میگوید: «نگذارید باک ماشینتان زیادی خالی بماند و برای چند سال آینده، در بودجهبندی خود محافظهکار باشید.»
* سردبیر کلاگ این سایت
