بازار فروش کالاهای دیجیتال همچنان در رکود به سر میبرد؛
پایان فروش اقساطی در بازار لپتاپ؟
گره واردات
افزایش قیمت ارز دیگر جانی برای بازارها باقی نگذاشته است و در این میان بازار لپتاپ نیز مستثنی نیست. گزارشهای میدانی نشان میدهد نوسان مداوم نرخ ارز در کنار گرههای قدیمی واردات این بازار را به وضعیتی فرسایشی و کمتحرک کشانده است. در نتیجه بازاری که زمانی یکی از پیشرانهای مصرف دیجیتال بود حالا زیر فشار رمق خود را از دست داده است.
لپتاپ بهعنوان کالایی کاملا وارداتی بیش از بسیاری از کالاهای دیگر به نوسانات ارزی حساس است. تغییرات سریع نرخ دلار نهتنها قیمت نهایی را افزایش داده، بلکه سازوکار قیمتگذاری را نیز مختل کرده است. فروشندگان میگویند در شرایطی که نرخ ارز ثبات ندارد، اعلام قیمت قطعی به مشتری عملا ناممکن شده است و بسیاری از معاملات در همان مرحله استعلام قیمت متوقف میشود. این نااطمینانی فضای روانی بازار را بهشدت تحتتاثیر قرار داده و خریدار و فروشنده را در موقعیت انتظار قرار داده است.
البته نوسان ارز تنها متغیر اثرگذار بر بازار نیست. مشکلات واردات نیز نقش پررنگی در تشدید بحران فعلی دارند. فعالان بازار میگویند فرآیند واردات لپتاپ با موانعی همچون پیچیدگیهای ثبتسفارش و تاخیر در تخصیص ارز مواجه است. این موانع زمان ورود کالا به بازار را طولانیتر کرده و هزینه تمامشده هر دستگاه را بهطور قابلتوجهی افزایش داده است.
نتیجه این وضعیت کاهش عرضه موثر در کنار افت تقاضاست؛ ترکیبی که بازار لپتاپ را وارد رکودی عمیق کرده است. فروشندگان از کاهش محسوس مراجعه مشتریان خبر میدهند و میگویند بسیاری از خریداران بالقوه، خرید را به زمان نامعلومی موکول کردهاند. لپتاپ که پیشتر برای بسیاری از خانوادهها یک کالای ضروری تلقی میشد حالا در عمل به کالایی لوکس و دور از دسترس تبدیل شده است.
توقف فروش اینترنتی
بر اساس اظهارات فعالان بازار قیمت لپتاپ در حدود یک ماه گذشته بهطور متوسط نزدیک به ۳۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش نه به دلیل ورود فناوریهای جدید یا تغییر مشخصات فنی، بلکه ناشی از جهش نرخ ارز، مشکلات حوزه واردات و افزایش قیمت قطعات در بازار جهانی است. فروشندگان میگویند حتی مدلهایی که مدتهاست در بازار حضور دارند، تنها به دلیل تغییر شرایط اقتصادی با قیمتهای جدید عرضه میشوند.
در این میان قطعی و اختلال گسترده اینترنت نیز ضربه دیگری به بازار وارد کرده است. بخش قابلتوجهی از فروش لپتاپ در سالهای اخیر به فضای آنلاین منتقل شده بود، اما قطعیهای مکرر اینترنت فروش اینترنتی بسیاری از فعالان این حوزه را به نزدیک صفر رسانده است. برخی فروشندگان میگویند کانالهای آنلاین که زمانی سهم قابلتوجهی از فروش آنها را تامین میکرد حالا عملا از کار افتاده و بازار به فروش حضوری محدود شده است؛ فروشی که خود به دلیل رکود تقاضا بسیار کمرمق است.
رشد قیمت جهانی رَم
افزون بر این عوامل افزایش قیمت جهانی قطعات سختافزاری نیز شرایط را وخیمتر کرده است. در این میان، رم (RAM) بهعنوان یکی از اجزای کلیدی لپتاپ با رشد کمسابقه قیمت در بازارهای جهانی مواجه شده است. فروشندگان میگویند قیمت رم در سال ۲۰۲۵ جهشی شدید داشته و در برخی موارد افزایش قیمت تا حدود ۴۰۰ درصد نیز گزارش شده است. این رشد در کنار افزایش نرخ دلار هزینه نهایی لپتاپ را بهطور محسوسی بالا برده است.
پیامد مستقیم این افزایش قیمت محدود شدن گزینههای خرید برای مصرفکنندگان است. به گفته فعالان بازار در شرایط فعلی بسیاری از مردم توان خرید لپتاپهایی با رم بالا را ندارند و عملا رمهای بالاتر از ۶۴ گیگابایت از دسترس بخش بزرگی از بازار خارج شده است. یکی از فروشندگان میگوید: «الان مشتریها بیشتر دنبال حداقلها هستند؛ ارتقا دیگر اولویت نیست، فقط میخواهند کارشان راه بیفتد.»
مشتریانی هم که هنوز به بازار مراجعه میکنند، اغلب از یک گروه مشخصاند؛ دانشجویان. فروشندگان میگویند حداقل خریدهایی که انجام میشود، عمدتا مربوط به دانشجویانی است که با شروع ترم دانشگاه ناچار به تهیه لپتاپ هستند. این خریدها نه از سر انتخاب، بلکه از سر اجبار انجام میشود؛ تصمیمی میان پرداخت هزینههای سنگین یا عقبماندن از الزامات آموزشی.
فروش اقساطی در منگنه
در چنین فضایی فروش اقساطی نیز که زمانی یکی از ابزارهای تحریک تقاضا در بازار لپتاپ بود در حال حذف شدن است. فروشندگان میگویند نبود ثبات در نرخ ارز، افزایش تورم و ابهام در قیمت جایگزینی کالا باعث شده بسیاری از آنها فروش اقساطی را متوقف کنند. ریسک بالای نوسان قیمت فروشنده را در موقعیتی قرار داده که ترجیح میدهد معاملهای انجام نشود تا اینکه با زیان مواجه شود.
مجموع این عوامل یعنی نوسان ارز، مشکلات واردات، قطعی اینترنت، افزایش جهانی قیمت قطعات و افت قدرت خرید چشماندازی نگرانکننده از آینده بازار لپتاپ ترسیم میکند. بازاری که زمانی یکی از نشانههای رشد اقتصاد دیجیتال بود حالا در وضعیت رکود و انتظار به سر میبرد. اگر گرههای ارزی، وارداتی و زیرساختی باز نشود این رکود میتواند به وضعیتی پایدار تبدیل شود؛ وضعیتی که در نهایت هم مصرفکننده و هم فعالان این بازار بهای آن را خواهند پرداخت.
بررسیهای میدانی نشان میدهد اکنون میانگین قیمت یک لپتاپ Lenovo LOQ مجهز به پردازنده Core i۷-۱۳۶۵۰HX، رم ۲۴ گیگابایت، حافظه ۵۱۲ گیگابایت SSD و کارت گرافیک RTX ۴۰۵۰ که در ۴ دی ماه حدود ۱۲۰میلیون تومان بوده به حدود ۱۳۸میلیون تومان رسیده است. همچنین یک لپتاپ MacBook Air با صفحهنمایش ۱۳.۶اینچ، رم ۲۴ گیگابایت، حافظه داخلی ۵۱۲ گیگابایت SSD و پردازنده Apple M۴ که ماه گذشته میانگین قیمتی حدود ۱۷۶میلیون تومان داشته، اکنون با میانگین قیمتی حدود ۱۸۱میلیون تومان به فروش میرسد.
