چه کسانی به اینترنت بینالملل دسترسی دارند؟
جعبه سیاه اینترنت پرو
اینترنت وارد سی و پنجمین روز خاموشی خود شد. در این شرایط رکورد خاموشی اینترنت در تاریخ ایران شکسته شد. دادهها نشان میدهد به جز دو روز آخر سال ۱۴۰۴ که خط سفیدها کجدار و مریز به اینترنت وصل بودند و شرایط تقریبا شبیه الگوی خاموشی دی ماه شد، باقی روزها، خط سفیدها همچنان از اینترنت بینالملل بهرهمند هستند. در این میان، یک اساماس هم ولولهای به راه انداخت بهنام اینترنت گرانقیمت پِرو؛ اینترنت همراهی که هماینک برخی از اپراتورها تبلیغ میکنند. در این زمینه هیچکدام از اپراتورها هم اظهارنظر رسمی نکردهاند. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که بخش عظیمی از مردم مجبورند با شبکه ملی کارهایشان را پیش ببرند.
سیر تا پیاز اینترنت پرو
در مورد اینترنت پرو، اطلاعات ضد و نقیضی وجود دارد، آن هم به این دلیل است که کسی هیچ اظهارنظر رسمی نمیکند. رکنا در گزارشی نوشت که اینترنت پرو ظرفیت محدودی دارد و فقط ۵۰۰ نفر ثبتنام کردهاند. شنیدهها حکایت از آن دارد که هزینه فعالسازی آن ۲میلیون و ۱۷۸ هزار تومان است. از قرار معلوم ترافیک بدون فیلتر ۸هزار تومان و ترافیک سایتهای فیلترشده ۴۰ هزار تومان میشود. شرکت ارائهدهنده مدعی است که اینترنت پرو راهکاری ویژه برای سازمانها و اصناف است و حتی در شرایط اختلال اینترنت بینالمللی نیز پایدار خواهد بود. همچنین، ثبتنام در آن نیازمند احراز هویت در سامانه ویژه است و بهعنوان یک سرویس کاملا قانونی معرفی میشود. بررسی خبرنگار «دنیای اقتصاد» از اپلیکیشنهای سه اپراتور همراه نشان میدهد که گزینهای به نام اینترنت پرو به شکل مستقل وجود ندارد، اما برخی کاربران میگویند که اساماس تبلیغاتی آن را دریافت کردهاند.
کارشناسان حقوقی میگویند که به استناد به اصل ۲۰ قانون اساسی که بر برابری حقوقی شهروندان تاکید دارد، و همچنین اصل ۹ که منع محرومیت از حقوق را بیان میکند، معتقدند دسترسی به اینترنت جهانی حق مسلم شهروندان است و ارائه اینترنت با نام شیک پرو یا حرفهای چیزی جز اینترنت طبقاتی یا رانتی نیست. با این حال برخی سایتها میگویند که اینترنت پرو برای همه اپراتورها فعال شده است. اینترنت پرو در ظاهر قرار است برای کسب و کارها فعال شود اما هنوز سازوکار آن کاملا مشخص نیست.
دیجیاتو در این زمینه نوشت: بر اساس شنیدهها و اطلاعات غیر رسمی که به دیجیاتو رسیده است، تصمیم را نهادهای بالادستی گرفته بودند اما به نظر جلساتی که برخی از فعالان مطرح اقتصاد دیجیتال و نهادهای صنفی حوزه با مسوولان امنیتی و قضایی و اجرایی برگزار کردند، بیشترین تاثیر را بر به وجود آمدن اینترنت پرو داشته است. با وجود اینکه در همان روزهای اول ارائه اینترنت پرو، هیچ نهادی اعم از خصوصی و عمومی در مورد آن اظهارنظر نکرد، «علی حکیم جوادی»، رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور، به نقش خود و نصر در مجاب کردن مسوولان برای تایید اینترنت پرو اذعان کرد. حکیم جوادی در گفتوگو با «سیتنا» گفته بود در بسیاری از کشورهای جهان برای حمایت از اقتصاد دیجیتال در شرایط بحرانی، «اینترنت ویژه و پایدار» میدهند. او البته در این مصاحبه نمونهای از این مثال را ذکر نکرد اما گفت: «ما نیز چنین پیشنهادی را ارائه دادهایم و در این زمینه با وزیر ارتباطات گفتوگو کردهایم. هدف این است که حتی در شرایط خاص نیز فعالیت شرکتهای فعال در حوزه اقتصاد دیجیتال متوقف نشود و خسارتهای گذشته تکرار نشود.»
خط سفیدها و استارلینک
خط سفیدها درحالیکه در روزهای ۲۸ و ۲۹ اسفند تا حدی اختلال تجربه کردند، همچنان جزو گروههایی هستند که به اینترنت بینالملل دسترسی دارند. همچنین برخی از کاربران نیز استارلینک دارند که آنها نیز به اینترنت بینالملل دسترسی دارند. دادههای نتبلاکس نشان میدهد که همچنان سطح دسترسی اینترنت در ایران یک درصد است. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که دولت پزشکیان در تبلیغات انتخاباتی خود برای ریاستجمهوری بر آزادسازی اینترنت تاکید کرده بود اما به دلیل تحولات منطقهای و ناآرامیهای دی ماه عمدتا اینترنت در سال ۱۴۰۴ روی بستر ملی به مردم ارائه شده است.
پیش از شروع جنگ تحمیلی اخیر و پس از ناآرامیهای دی ماه اینترنت تا حدی آزاد شد اما اختلالات در اینترنت بینالملل به حدی بود که به گفته برخی کارشناسان اینترنت، در حال حرکت به سمت اینترنت سفید بودیم. اینترنت سفید یعنی اینکه کاربران فقط میتوانند وارد سایتهایی شوند که سفید است و اجازه ورود به آن داده شده است. این با خط سفید که دارندگان آن میتوانند بدون استفاده از ویپیان یا فیلترشکن وارد سایتها و پلتفرمهای فیلتر شده شوند، فرق دارد. به نظر میرسد که با ارائه اینترنت پرو و دسترسی برخی افراد به خط سفید، عملا در حال تجربه کردن اینترنت طبقاتی هستیم.
