ادامه آتشبس تا چه زمانی؟
در ۲۱ آوریل، دونالد ترامپ گفت که آتشبس دو هفتهای آمریکا با ایران را که قرار بود ظرف چند ساعت منقضی شود، تمدید خواهد کرد (اما محاصره کشتیرانی ایران توسط آمریکا همچنان پابرجاست). این دومین بار در دو هفته گذشته بود که رئیسجمهور آمریکا از تهدید به بمباران نیروگاههای ایران عقبنشینی میکرد.
او گفت که تاخیر ضروری است، زیرا [به ادعای او] دولتِ «به شدت متفرق» ایران هنوز به آخرین پیشنهاد او برای پایان دادن به جنگ پاسخی نداده است. به اعتقاد او این اختلافات واقعی هستند. اما به طور کامل توضیح نمیدهند که چرا ایران از شرکت در دور دیگری از مذاکرات که برای این هفته در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، برنامهریزی شده بود، خودداری کرد.
ایران بر این باور است که دست برتر را دارد و مشتاق است امتیاز بگیرد؛ از جمله در این مورد، لغو محاصره بنادرش توسط آمریکا به عنوان شرطی برای صرف حضور در مذاکرات. اما ترامپ دیدگاهی متضاد دارد: او فکر میکند محاصره به او برتری داده و ایرانِ دچار کمبود دلار به زودی تسلیم خواهد شد. پایان دادن به جنگی که هر دو طرف معتقدند در آن پیروز میشوند، دشوار است.
اعلام آتشبس پایانی بود بر چند روز دیپلماسی گیجکننده. در ۱۷ آوریل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، گفت که تنگه هرمز اکنون «کاملا باز» است. با این حال روز بعد، بهدلیل محاصره دریایی ایران به کشتیهایی که تلاش کردند از این آبراه استفاده کنند، آتش گشود. در همین حال، به نظر میرسید ترامپ از محل مذاکرهکننده ارشد خود بیاطلاع است. او گفت که جی. دی. ونس در ۲۰ آوریل در مسیر اسلامآباد است، اما ساعتی بعد کاروان معاون رئیسجمهور به کاخ سفید رسید.
ترامپ مشخص نکرد که این آتشبس برای چه مدتی معتبر خواهد بود. در عمل، یک ضربالاجل رسمی ممکن است اهمیتی نداشته باشد: آتشبس تا زمانی که یک طرف تصمیم به شکستن آن بگیرد، پایدار خواهد ماند. اینکه این تصمیم چقدر طول بکشد، به میزان فشار اقتصادی بستگی دارد که هر طرف میتواند از محاصرههای متقابل تحمل کند.
پنتاگون ادعا میکند که از عبور ۲۸ کشتی از تنگه هرمز جلوگیری کرده است. همچنین حداقل دو شناور ایرانی را توقیف کرده که یکی از آنها در خلیج بنگال، ۵۰۰۰ کیلومتر دورتر از مسیر دریایی تنگه بوده است. این راهبندان کاملا نفوذناپذیر نیست: لویدز لیست (Lloyd&#۳۹;s List)، یک ژورنال کشتیرانی، معتقد است بیش از دوجین کشتی ایرانی از آن جستهاند.
با این حال، به ادعای ترامپ، ایران احتمالا تا چند روز دیگر که ذخایر انبارهایش پر شود، مجبور به کاهش تولید نفت خواهد شد و بسته شدن طولانیمدت بنادرش، قیمت مواد غذایی و سایر مایحتاج ضروری را بالا خواهد برد.
در همین حال، تردد غیر ایرانی همچنان متوقف مانده است. در ۲۱ آوریل هیچ کشتی از تنگه عبور نکرد. در ۲۲ آوریل، ایران به یک کشتی کانتینری شلیک کرد. همچنین گفت که دو شناور دیگر را توقیف کرده است. بازارهای نفت تحتتاثیر تمدید آتشبس قرار نگرفتند: قیمت نفت خام برنت همچنان حول ۱۰۰دلار در هر بشکه باقی مانده است. ترامپ باید تنگه را پیش از آنکه قیمتهای بالای بنزین حزب جمهوریخواه او را در انتخابات میانهدورهای غرق کند، بازگشایی کند.
این وضعیت پایدار نیست. در نقطهای، یا آمریکا یا ایران وسوسه خواهند شد با از سرگیری جنگ، این بنبست را بشکنند. با این حال، این کار فقط خسارات اقتصادی را بیشتر خواهد کرد، آنهم درحالیکه آمریکا زیرساختهای ایران را بمباران میکند و ایران نیز همین کار را با تاسیسات نفت و گاز خلیج فارس انجام میدهد. میانجیها همچنان در تلاش برای سازماندهی دور دیگری از مذاکرات هستند، اما این امر مستلزم آن است که یا آمریکا یا ایران در مورد موضوع محاصره کوتاه بیایند.
حتی اگر آنها دیدار هم کنند، توافق به هیچوجه قطعی نیست. اولین مذاکره در ۱۱ آوریل، بدون توافق بر سر موضوعات کلیدی مانند اینکه آیا ایران میتواند به غنیسازی اورانیوم ادامه دهد یا خیر، پایان یافت. بنابر ادعاها، آمریکا یک توقف ۲۰ ساله پیشنهاد کرد؛ ایران با ۵ سال پاسخ داد. آخرین پیشنهاد با یک ممنوعیت دهساله شروع میشود و به دنبال آن دورهای خواهد بود که در آن ایران میتواند مقادیر محدودی اورانیوم را تا سطح خلوص پایین غنیسازی کند. آنها همچنین در مورد چگونگی امحای ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرمی اورانیوم غنیشده ایران تا سطح نزدیک به سطح تسلیحاتی اختلاف دارند.
ترامپ از ترس عواقب، به نظر میرسد تمایلی به از سرگیری نبرد ندارد. ایران نیز ترجیح میدهد از تخریب بیشتر اجتناب کند.
* هیات تحریریه
