اقدام قابل پیشبینی
از منظر اقتصادی، با توجه به اندازه صندوقهای ثروت ملی امارات، وضعیت مالی این کشور در سالهای اخیر بیش از آنکه به قیمت جهانی نفت گره خورده باشد، به رشد اقتصاد جهانی وابسته بوده است. بنابراین، درحالیکه در گذشته برخی دیگر از اعضای اوپک ممکن است قیمتهای بالاتر نفت را ترجیح میدادهاند، امارات بیشتر نگران ریسکهای متوجه موتورهای اقتصادی خارجی بوده که بازده سرمایهگذاریهایش را تامین میکنند. افزون بر این، افزایش استقلال سیاستی این کشور در خارج از کارتل به امارات اجازه خواهد داد تا از سقفهای تولید اوپک فراتر رود. این امر میتواند مزایای جانبی برای روابطش با شرکای مهمی مانند چین به همراه داشته باشد، حتی با خطر کاهش جزئی قیمتهای جهانی. با توجه به نیازهای اقتصادی کوتاهمدت امارات، چشمانداز حداکثرسازی درآمدهای انرژی خود بیتردید جذاب است.
و با نگاه به بلندمدت، امارات میخواهد ذخایر خود را پیش از آنکه تقاضای نفت به اوج خود رسیده و کاهشی نسلی را آغاز کند، به پول تبدیل کند. در گذشته، برخی در امارات ممکن است به دلیل خاطره اقدام عربستان سعودی در آوریل ۲۰۲۰، از جدایی از اوپک بیم داشته باشند، زمانی که روسیه از همراهی با کاهش تولید سر باز زد. در پاسخ، ریاض تولید خود را افزایش داد که باعث سقوط قیمتهای جهانی شد و شرط بست که عربستان میتواند ضربه مالی را بیش از روسیه تحمل کند. در نهایت، قیمتهای نفت برای مدتی کوتاه به زیر صفر رسید و مسکو مجبور به همراهی شد. اما امروز، با توجه به چالشهای اقتصادی عربستان، ابوظبی احتمالا ارزیابی میکند که واکنش ریاض نمیتواند به آن اندازه دراماتیک باشد.
از منظر ژئوپلیتیک، این اعلامیه در بستر رقابت رو به رشد میان امارات و عربستان سعودی رخ میدهد. اختلافات میان دو کشور، که بهرغم سرمایهگذاریهای کلان هر یک در دیگری در طول زمان افزایش یافته، در اواخر دسامبر آشکارا بروز کرد، زمانی که نیروی هوایی عربستان به نیروهای شورای انتقالی جنوب در یمن که با اماراتیها همکاری میکنند، حمله کرد. نیروهای سعودی یک حمله شورای انتقالی جنوب را دفع کرده، نیروهای اماراتی را وادار به عقبنشینی کردند و بعدا شورای انتقالی جنوب را کاملا تارومار ساختند. این موضوع جرقه یک نزاع بسیار علنی را زد که به سیاستهای متفاوت در مورد سودان نیز گسترش یافت و فضای رسانههای اجتماعی منطقه را به تسخیر خود درآورد. این نزاع خیلی زود آنقدر شخصی شد که به سادگی قابل فراموشی نبود. در واقع، در دو ماه بلافاصله پیش از آغاز جنگ با ایران، این رقابت مهمترین موضوع تاثیرگذار بر ژئوپلیتیک منطقه خلیج فارس بود. اگر بعدها پی ببریم که ابوظبی تصمیم نهایی برای خروج از اوپک را بهطور داخلی در همین دوره گرفته است، جای تعجب نخواهد بود و اگر امارات دریابد که از استقلال فزاینده خود لذت میبرد، ممکن است در گام بعدی تجدیدنظر در مورد باقی ماندن در سایر تشکلهای چندجانبه مانند اتحادیه عرب یا حتی شورای همکاری خلیج فارس را بررسی کند.
از منظر امنیتی، جنگ با ایران همه چیز را برای اماراتیها تغییر داده است. در این جنگ، بیش از هر کشور دیگری، امارات هدف قرار گرفته شده و رهبران اماراتی بهطور فزایندهای با صدای بلند از واکنش «ضعیف» شرکای خلیج فارسی خود انتقاد کردهاند. این واقعیت که ایران، یک کشور عضو اوپک، تصمیم به بستن مسیر کشتیرانی از طریق تنگه هرمز گرفته و خواستار یک سازوکار جدید عوارضگیری برای دریافت عوارض از کشتیرانیهاست، به توضیح اینکه چرا سیاستگذاران در امارات دیگر علاقهای به باقی ماندن در این کارتل ندارند کمک میکند.
علاوه بر این، روسیه شریکی ثابتقدم برای ایران نشان داده، در نتیجه امنیت امارات را تهدید کرده و این پرسش را در ابوظبی مطرح ساخته که چرا امارات باید با اوپکپلاس به نفع مسکو همکاری کند. تخصص ضدپهپادی اوکراین امروز برای امارات بینهایت ارزشمند است و دو کشور اخیرا یک توافق دفاعی امضا کردهاند، که نشانه چرخشی از گرایش قبلی امارات به سمت مسکو در آن جنگ است. در واقع، بسیاری از روسهایی که با زندگی در دبی از خدمت نظامی در اوکراین طفره رفتهاند، ممکن است دلیلی برای نگرانی درباره خوشامدگویی آیندهشان داشته باشند، چه رسد به الیگارشهای میلیاردری که به راحتی از امارات برای دور زدن تحریمها استفاده کردهاند. شاید کاملا تصادفی نباشد که یکی از معدود کشتیهایی که اخیرا از تنگه هرمز عبور کرده، یک ابرقایق تفریحی لوکس روسی متعلق به مالکی تحریمشده بوده است.
با نگاه به آینده، تصور شرایطی که امارات را به بازگشت به کارتل ترغیب کند دشوار است. قطر در سال ۲۰۱۹ در بستر بحران دیپلماتیک میان این کشور و همسایگان شورای همکاری خلیج فارس از اوپک خارج شد و از این فرصت برای عملی کردن خواست دیرینه خود برای داشتن سیاستهای انرژی مستقلتر و تمرکز بر گاز طبیعی استفاده کرد. نکته قابلتوجه اینکه، حتی با وجود آنکه آن شکاف نهایتا حل و فصل و روابط دیپلماتیک احیا شد، قطر دوباره به اوپک نپیوسته است. آنگولا نیز در سال ۲۰۲۳ با اهمیتی کمتر کارتل را ترک کرد. اکوادور و اندونزی نیز اعضایی هستند که عضویتشان منقضی شده. اما امارات یک تولیدکننده نفت بسیار بزرگتر است و غیبت آن ممکن است در طول زمان خطری برای بقای بلندمدت کارتل ایجاد کند. هرگونه تضعیف قدرت کارتل برای تعیین بازارهای جهانی نفت احتمالا در مجموع به کاهش قیمتهای جهانی نفت منجر خواهد شد که تا حد زیادی در راستای منافع آمریکاست. اما این قیمتها احتمالا در طول زمان بیثباتتر خواهند بود که این به نفع آمریکا نیست.
با این حال، این احتمالا پایان ماجرا نیست. تهران از هماکنون امارات را دشمن خود میداند، اما تا زمانی که جنگ با ایران دوباره آغاز نشود و به نابودی زیرساختهای انرژی و آب منجر نگردد، ایران کاری بیش از آنچه تاکنون انجام داده برای آسیب رساندن به امارات انجام نخواهد داد. خروج امارات از اوپک باید تلنگری برای مسکو باشد، مسکو باید به درستی این گام را مغایر با منافع خود ببیند. درحالیکه بعید است روسیه حمایت خود از ایران را محدود کند، انتظار میرود کرملین تلاشهای خود را برای جلب حسن نیت اماراتیها دوچندان کند. عربستان سعودی طبیعتا این اقدام را تهدیدی مستقیم جدید هم علیه اقتصادش در یک دوره پرفشار و هم علیه موقعیت ادراکی خود به عنوان رهبر منطقه خلیج فارس خواهد دید. همانطور که ریاض تقریبا یک ماه برای پاسخ به حمله نظامی شورای انتقالی جنوب در یمن وقت صرف کرد، رهبری سعودی نیز احتمالا برای بررسی بهترین نحوه واکنش زمان خواهد برد. اما در تقابل با یمن، واکنش به این تهدید احتمالا اقتصادی خواهد بود تا نظامی.
در آینده نزدیک، دیپلماسی آمریکا باید به دنبال جلوگیری از چرخه مضر اقدامات و واکنشهای متقابل میان امارات و عربستان سعودی به واسطه این اعلامیه اماراتی باشد، هرچند نفوذ آمریکا ممکن است محدود باشد. حداقل اینکه، واشنگتن باید بکوشد «آسیبی نرساند» و اشتباه ماه نوامبر گذشته را، زمانی که گزارشی از تماسی تلفنی میان رؤسای جمهور آمریکا و امارات ظاهرا آخرین نزاع سعودی-اماراتی را شعلهور کرد، تکرار نکند.
با نگاه به آینده، تصمیم امارات احتمالا روابط آمریکا و امارات را که پیشتر با جنگ علیه ایران تقویت شده بود، بیش از پیش تحکیم خواهد کرد. شاید شاید طنز ماجرا این باشد که با گذر زمان، این اقدام به احتمال زیاد روابط آمریکا و عربستان سعودی را نیز تقویت کند، زیرا ریاض بار سنگینتری را برای تثبیت قیمتهای جهانی نفت به دوش خواهد کشید. شاید آنهایی که خواهان توجه کمتر آمریکا به منطقه هستند، وقتی دریابند که منافع اقتصادی و امنیتی آمریکا در آنجا همچنان توجه واشنگتن را طلب خواهد کرد، سرخورده شوند.
* شورای آتلانتیک
