مروری بر معاملات بورس کالا در نوروز۱۴۰۵
عقبنشینی طلا در سایه تحولات جهانی
با این حال، تحولات جهانی در کنار رشد قیمت نفت و سایر حاملهای انرژی، مسیر بازار فلزات گرانبها را معکوس کرد و برخلاف انتظار سنتی مبنی بر رشد طلا در دوران بحران، طلای جهانی با افت قیمت همراه شد. از اینرو، در نوروز امسال بار دیگر رنگ سرخ به تابلوی ابزارهای مبتنی بر طلا و نقره در بورس کالا بازگشت. همزمان، معاملات فیزیکی در تالارهای صنعتی و پتروشیمی نیز برقرار بود و جریان عرضه و تقاضا در این بخشها متوقف نشد؛ موضوعی که نشاندهنده تلاش سیاستگذار برای حفظ حداقلی از پویایی در بازار کالاهاست.
گام رو به جلوی سازمان بورس
برخلاف جنگ ۱۲روزه که سازمان بورس تنها با باز نگه داشتن معاملات صندوقهای درآمد ثابت، چراغ بازار سرمایه را روشن نگه داشت، در جنگ اخیر این نهاد ناظر رویکرد فعالتری اتخاذ کرد. بهویژه در هفته دوم تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، سازمان بورس اقدام به بازگشایی تدریجی ابزارها و صندوقهای کالایی کرد تا از تعمیق رکود در بازار جلوگیری کند.
هیاتمدیره بورس کالا نیز در همان مقطع اعلام کرد که معاملات گواهی سپرده کالایی، صندوقهای کالایی و اوراق سلف موازی استاندارد از ۱۷ اسفند آغاز خواهد شد. هرچند در این میان، معاملات مشتقه کالایی به دلیل ریسکهای بالا و احتمال تشدید نوسانات همچنان متوقف باقی ماند. در ادامه و با فروکش نسبی شوک اولیه، سازمان بورس از آغاز معاملات اختیار معامله کالایی نیز خبر داد که میتواند به پوشش ریسک فعالان بازار کمک کند.
از سوی دیگر، تداوم معاملات فیزیکی در بورس کالا اهمیت ویژهای داشت. عرضه محصولات در تالارهای پتروشیمی و صنعتی بدون وقفه ادامه یافت و این موضوع نشان داد که زنجیره تامین در بخشهای کلیدی اقتصاد همچنان فعال است. این اقدام در شرایط جنگی، پیام ثبات نسبی به فعالان اقتصادی مخابره کرد و از ایجاد شوکهای شدیدتر در بازار جلوگیری به عمل آورد.
نوسان شدید بازارهای جهانی
درگیری میان ایران و ائتلاف آمریکایی–صهیونیستی، بازارهای جهانی بهویژه بازار انرژی را با نوسانات کمسابقهای مواجه کرد. نفت برنت که پیش از آغاز تنشها در محدوده ۷۰ دلار قرار داشت، با رشدی بیش از ۷۱ درصد تا مرز ۱۲۰ دلار نیز پیشروی کرد. این جهش قیمتی نه تنها بازار نفت بلکه سایر حاملهای انرژی از جمله گاز طبیعی را نیز تحتتاثیر قرار داد و درهابهای اروپایی شاهد نوسانات قابلتوجهی بودیم. این تحولات بهطور مستقیم انتظارات تورمی در اقتصاد جهانی را تقویت کرده است. برآوردها نشان میدهد که اقتصاد آمریکا در ماه جاری با نرخ تورمی بالاتر از ۳.۵ درصد مواجه خواهد شد و حتی برخی تحلیلگران احتمال بازگشت تورم به سطوح بالاتر از ۵ تا ۶ درصد را نیز مطرح میکنند. چنین سناریویی میتواند سیاستهای پولی انقباضی را تشدید کرده و فشار مضاعفی بر بازارهای دارایی وارد کند.
در این میان، بازار فلزات گرانبها برخلاف انتظارات سنتی تحت فشار قرار گرفته است. قیمت هر اونس طلای جهانی که پیش از آغاز درگیریها در کانال 5هزار و 200 دلار قرار داشت، اکنون به محدوده 4هزار و 600 دلار عقبنشینی کرده است. این افت حدود ۱۰ درصدی نشان میدهد که جریان نقدینگی به سمت بازارهای انرژی و داراییهای مبتنی بر آن حرکت کرده و جذابیت طلا بهعنوان دارایی امن کاهش یافته است. بازار نقره نیز از این روند مستثنی نبوده است. قیمت هر اونس نقره که پیشتر در محدوده ۹۴ دلار قرار داشت، با افتی ۲۳ درصدی به حدود ۷۲ دلار رسیده است. این کاهش شدید، نشاندهنده فشار مضاعف بر فلزات صنعتی-گرانبها در شرایط رکودی و تورمی همزمان است.
طلا از مد افتاد!
در بازار داخلی نیز ترکیب متغیرهای جهانی و نرخ ارز، تصویر پیچیدهای را رقم زده است. اگرچه قیمت دلار در بازار غیررسمی پس از آغاز درگیریها تا محدوده ۱۴۰ هزار تومان کاهش یافت، اما در ادامه با افزایش تقاضای احتیاطی و رشد انتظارات تورمی، نرخ ارز بار دیگر تا سطح ۱۶۰ هزار تومان افزایش یافت. با این حال، کاهش ۱۰ درصدی قیمت جهانی طلا اثر افزایشی رشد دلار را تا حد زیادی خنثی کرد. در نتیجه، گواهی سپرده طلا در بورس کالا با افت قیمت مواجه شد. هر گواهی سپرده طلا که معادل یک گرم طلای ۲۴ عیار است، از حدود ۲۴میلیون و ۶۷۹ هزار تومان پیش از نوروز، با کاهش بیش از ۶ درصدی به حدود ۲۲میلیون و ۹۸۶ هزار تومان رسید.
در بازار نقره نیز شرایط مشابهی حاکم بود. گواهی سپرده نقره که پیش از تعطیلات نوروز در محدوده ۴۶۳ هزار تومان معامله میشد، با افتی ۱۱ درصدی به حدود ۴۱۰ هزار تومان رسید. این کاهش عمدتا ناشی از افت شدید قیمت جهانی نقره بود. کاهش قیمت در بازار گواهی سپرده به صندوقهای کالایی نیز سرایت کرد. صندوق طلای «عیار» بهعنوان بزرگترین صندوق طلای بورس کالا، در نوروز ۱۴۰۵ با افتی حدود ۵ درصدی مواجه شد. هرچند شکلگیری حباب اسمی منفی در صندوقهای طلا، همچنان جذابیت نسبی این ابزارها را حفظ کرده است، اما نگرانی از تداوم کاهش قیمت جهانی طلا میتواند مانع از بازگشت قدرتمند تقاضا شود.
در مقابل، صندوقهای نقره نیز بهطور متوسط کاهش قیمتی بیش از ۱۰ درصد را در روزهای ابتدایی سال تجربه کردند. با این حال، مثبت بودن حباب قیمتی در این صندوقها نشان میدهد که انتظارات برای بهبود قیمتها در میان برخی سرمایهگذاران همچنان وجود دارد، هرچند این انتظارات با عدم قطعیتهای جدی همراه است.
صندوق انرژیمحور بورس انرژی
در میان تمامی ابزارهای مالی، صندوقهای مبتنی بر انرژی عملکرد متفاوتی را به نمایش گذاشتند. یکی از مهمترین این صندوقها، «سینرژی» در بورس انرژی بود که عمدتا در گواهیهای مبتنی بر نفت سرمایهگذاری میکند.
این صندوق تحتتاثیر جهش قیمت انرژی در بازارهای جهانی، بازدهی قابل توجهی را ثبت کرد. از ابتدای درگیریها تاکنون، صندوق سینرژی توانسته است بازدهی حدود ۳۰ درصدی را نصیب سرمایهگذاران خود کند. این عملکرد در شرایطی بهدست آمده که بسیاری از بازارهای دیگر از جمله سهام و فلزات گرانبها در رکود یا نزول بهسر میبرند. این موضوع بار دیگر اهمیت تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری و توجه به ابزارهای مبتنی بر انرژی را برجسته میکند؛ بهویژه در شرایطی که شوکهای ژئوپلیتیک مستقیما بازار انرژی را هدف قرار میدهند.
برقراری معاملات فیزیکی بورس کالا
تالار فیزیکی بورس کالا در نوروز ۱۴۰۵ عملکرد نسبتا مطلوبی را ثبت کرد. در تالار پتروشیمی، محصولات متنوعی از جمله پلیاتیلن، اوره و پلیپروپیلن توسط شرکتهایی مانند ایلام، کرمانشاه و پردیس عرضه شدند. هرچند سطح رقابت در این بازار چندان بالا نبود، اما برخی محصولات خاص مانند پلیاتیلن پتروشیمی شازند و تندگویان با رقابت قیمتی قابلتوجهی مواجه شدند.
در مجموع، طی ایام نوروز حدود ۱۰ هزارمیلیارد تومان انواع محصولات پتروشیمی در این تالار مورد معامله قرار گرفت. این رقم نشاندهنده تداوم فعالیت صنایع پاییندستی و حفظ جریان تامین مواد اولیه است. در تالار صنعتی نیز حجم معاملات قابلتوجه بود. انواع محصولات فولادی از جمله تیرآهن و میلگرد عرضه شدند و در روزهای ابتدایی سال ۱۴۰۵ بیش از ۱۲ هزارمیلیارد تومان معامله در این بخش به ثبت رسید. سطح رقابت در بازار فولاد نسبت به پتروشیمی بالاتر بود و برخی محصولات با رقابت قیمتی چشمگیری معامله شدند که میتواند نشانهای از تقاضای نسبتا پایدار در بخش ساختوساز باشد. تالار سیمان نیز شاهد دادوستد بیش از ۲ هزار و ۸۰۰میلیارد تومان انواع سیمان بود. رقابت قیمتی در این بازار همچنان قابلتوجه است و نشان میدهد که علیرغم رکود نسبی در برخی بخشها، تقاضا برای مصالح ساختمانی همچنان در سطح قابل قبولی قرار دارد.
در تالار فرآوردههای نفتی نیز معاملات لوبکات و انواع روغنهای پایه توسط شرکتهای روانکار انجام شد. هرچند سطح رقابت در این تالار بالا نبود، اما ارزش معاملات در مجموع به بیش از ۶.۵ هزارمیلیارد تومان رسید که رقم قابلتوجهی محسوب میشود. مرور معاملات بورس کالا در نوروز ۱۴۰۵ نشان میدهد که این بازار در شرایطی پیچیده و متاثر از ریسکهای داخلی و خارجی، توانسته است تا حد زیادی به فعالیت خود ادامه دهد. بازگشایی تدریجی ابزارهای مالی، تداوم معاملات فیزیکی و ثبت عملکرد متفاوت در بخشهای مختلف، بیانگر انعطافپذیری نسبی این بازار است.
در عین حال، نوسانات شدید بازارهای جهانی، تغییر الگوی جریان سرمایه و کاهش جذابیت برخی داراییهای سنتی مانند طلا، چشمانداز آینده را با عدم قطعیت همراه کرده است. به نظر میرسد در کوتاهمدت، بازارهای مبتنی بر انرژی همچنان از مزیت نسبی برخوردار باشند، درحالیکه بازار فلزات گرانبها نیازمند تثبیت شرایط جهانی برای بازگشت به مسیر صعودی هستند. در نهایت، جهتگیری آتی بورس کالا تا حد زیادی به تحولات سیاسی، روند قیمتهای جهانی و سیاستهای داخلی بستگی خواهد داشت؛ عواملی که همچنان درهالهای از ابهام قرار دارند.
