از هرمز تا تالار نقره‌ای بورس کالا

 گره کور جنگ

در میانه یک بحران منطقه‌ای، بازار داخلی به میدان اصلی بازتاب انتظارات تورمی و رکود اقتصادی تبدیل شده است.

 قیمت‌ها در بازارهای جهانی همزمان با تشدید درگیری‌های نظامی میان ایران و آمریکا و اختلال در مسیرهای انرژی به‌ویژه تنگه هرمز، تحت‌تاثیر ریسک‌های ژئوپلیتیک در نوسان است. داده‌های تحلیلی رسانه‌های معتبر دنیا نشان می‌دهد که رفتار بازارها بیش از هر چیز تحت‌تاثیر شوک عرضه انرژی، افزایش ریسک رکود و فرار و فرود جریان سرمایه در دارایی‌های امن مانند طلا بوده است.

قیمت‌ها در بازار نفت، با جهشی کم‌سابقه همراه شدند. هر بشکه نفت برنت در مقاطع مختلف بالای ۱۰۰ دلار دادوستد شد و حتی به سطوح بالاتر از ۱۱۰ دلار رسید، زیرا اختلال در صادرات خلیج‌ فارس و کاهش شدید عرضه، بازار را با کمبود مواجه کرد. گزارش وال‌استریت ژورنال از رشد چند هفته‌ای قیمت نفت و تداوم بسته بودن تنگه هرمز حکایت داشت که فشار تورمی جهانی را تشدید کرد. این وضعیت باعث شد انرژی به مهم‌ترین محرک تورم جهانی تبدیل شود و در نتیجه انتظارات برای سیاست‌های انقباضی بانک‌های مرکزی افزایش یابد. رشد ناگهانی نرخ بازده اوراق آمریکایی مصداق روشن تغییر انتظارات است.

بازار جهانی طلا رفتار دوگانه‌ای را از خود نشان داد. در ابتدای بحران، طلا به‌عنوان دارایی امن رشد کرد و به سطوح تاریخی نزدیک شد، اما با تثبیت نسبی بازار و تقویت دلار آمریکا، بخشی از رشد خود را از دست داد. طبق گزارش‌های تحلیلی، کاهش اولیه طلا ناشی از برداشت سود بود، اما در ادامه همچنان به‌عنوان پوشش ریسک ژئوپلیتیک باقی ماند. نقره اما به دلیل ماهیت دوگانه یعنی پناهگاه امن و صنعتی‌بودن این فلز، نوسانات شدیدتری را تجربه کرد و تحت فشار نگرانی‌های رکودی، عملکرد ضعیف‌تری نسبت به طلا داشت.

بازار فلزات پایه، به‌ویژه مس، وارد روند نزولی قیمت شد. داده‌های بلومبرگ نشان داد مس در مارس حدود ۲ درصد افت کرد و از رشد سالانه خود عقب نشست، زیرا نگرانی از رکود جهانی و افزایش هزینه انرژی تقاضای صنعتی را تضعیف کرد. آلومینیوم و نیکل نیز تحت فشار هزینه‌های انرژی و اختلال زنجیره تامین نوسان کردند، اما آلومینیوم به دلیل محدودیت عرضه در برخی مناطق نسبتا مقاوم‌تر بود.

در بازار سنگ‌آهن و فولاد، افزایش هزینه حمل‌ونقل و انرژی باعث رشد مقطعی قیمت‌ها شد، اما ضعف تقاضای چین و کاهش فعالیت ساخت‌وساز جهانی مانع تداوم روند صعودی شد. فولاد و میلگرد در بسیاری از بازارها با افزایش هزینه تولید مواجه شدند، اما تقاضای نهایی ضعیف اجازه انتقال کامل این هزینه‌ها را به قیمت‌ها نداد.

در بخش محصولات نفتی، بازار فرآورده‌هایی نظیر بنزین، دیزل و سوخت جت، بیشترین اثر را از شوک نفت خام گرفت. حاشیه سود پالایشگاهی در ابتدا افزایش یافت، اما با رشد قیمت خوراک و کاهش مصرف در برخی اقتصادهای بزرگ، نوسان شدید ایجاد شد. در بازه‌ای که ایران و آمریکا درگیر یک جنگ منطقه‌ای شدند، تورم انرژی، ضعف تقاضای صنعتی بازارها را به نوسان شدید واداشت؛ الگویی که نشان می‌دهد ریسک ژئوپلیتیک در کوتاه‌مدت محرک اصلی قیمت‌گذاری در بازارهای کالایی بوده است، درحالی‌که چشم‌انداز میان‌مدت به سمت کاهش رشد جهانی و تعدیل تدریجی قیمت‌ها متمایل شد.

 سه‌گانه معنادار بورس کالا

از ابتدای جنگ ایران و آمریکا، تحولات بازارهای جهانی حکایت از رکود تورمی در بازارها دارد. با وجود افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی، سایر بازارها به‌خصوص فلزات گران‌بها در برابر تندباد حوادث عقب‌نشینی کردند. در بازار گواهی‌های سپرده کالایی نیز، اثر قیمت‌های جهانی و انتظارات تورمی قابل مشاهده است. با وجود آن که قیمت دلار در یکسال اخیر به واسطه تشدید تحریم‌ها و سایه تنش در خاورمیانه، رشد بیش از 80درصدی را تجربه کرد و در میانه روند صعودی مرز 160هزار تومان را شکست، اما از آغاز درگیری‌ها، نوسان منفی از خود نشان داده است. نیاز به نقدینگی ریالی برای تامین مایحتاج ضروری مردم و خبرهای ضد و نقیض از احتمال برگزاری مذاکرات میان ایران و آمریکا، موجب عرضه بیشتر دلار در بازار و عقب‌نشینی قیمت اسکناس آمریکایی شد.

این در حالی است که انتظارات تورمی، نمایش خود را در صحنه برخی از کالاها به اجرا درآورده است. بررسی بازدهی گواهی‌های سپرده در بورس کالا طی بازه آغاز جنگ ایران و آمریکا تاکنون نشان می‌دهد که گواهی قیر با بازدهی 58درصدی در صدر بازدهی این گواهی‌ها قرار دارد. رشد خیره‌کننده قیمت نفت و فرآورده‌های آن در این نوسان قیمت موثر واقع شد. گواهی سپرده میلگرد به عنوان یکی از دارایی‌هایی که شاخص مهمی برای سنجش انتظارات تورمی است، طی این مدت رشد نزدیک به 30درصدی قیمت را تجربه کرده است. هدف قرار گرفتن کارخانه‌های فولادی به‌خصوص فولاد مبارکه اصفهان و کاهش عرضه ورق در بازار سبب شد تا انتظارات افزایشی از قیمت خودرو در بازار شکل بگیرد. گواهی سپرده خودرو در بورس کالا، از آغاز جنگ بازدهی 25درصدی را به نمایش گذاشته است.

به جز دارایی یاد شده، سایر گواهی‌های سپرده با کاهش قیمت همراه بودند. با وجود روند خنثی قیمت مس در بازارهای جهانی، قیمت هر واحد گواهی سپرده مس در همان سطوحی قرار دارد که قبل از جنگ نیز در آن حضور داشت. علاوه بر آن گواهی سپرده شمش روی و گندله به دلیل رکود در بازارهای جهانی به‌خصوص کاهش تقاضا از سوی چین و سقوط قیمت دلار در داخل، با افت قیمت همراه شدند.

سقوط شدید قیمت طلای جهانی و نقره، عقب‌نشینی گواهی شمش و سکه طلا و همچنین نقره را به همراه داشت. از ابتدای جنگ تحمیلی سوم، گواهی‌های سپرده شمش و سکه طلا با کاهش قیمت 10درصدی همراه بودند. این در حالی است که نقره سقوط 25درصدی را به ثبت رسانده و در قعر جدول بازدهی دارایی‌ها در بازار گواهی سپرده کالایی قرار دارد.