آیا بورس به تعادل جدید رسیده است؟
کارشناسان بازار سرمایه معتقدند رشد اخیر بورس، هرچند برای بسیاری غیرمنتظره بود، اما از الگوی جدیدی تبعیت میکند که پس از سال ۱۳۹۹ در بازار شکل گرفته؛ الگویی که در آن، سهام شاخصساز و صنایع بزرگ، موتور اصلی حرکت بازار هستند. به باور کارشناسان، با وجود فشار فروش و اصلاحهای مقطعی، تداوم ارزش معاملات و گردش نقدینگی بالا نشان میدهد تقاضا برای سهام بنیادی همچنان زنده است. از سوی دیگر، بر این نکته تاکید میشود که تغییر رویکرد سیاستگذار در نظام ارزی شرکتها، راهاندازی تالارهای جدید ارزی و ارسال سیگنالهای حمایتی، چشمانداز سودآوری بنگاهها را تقویت کرده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا این تحولات میتواند به یک روند پایدار منجر شود یا بازار بار دیگر درگیر نوسانهای کوتاهمدت خواهد شد؟ پاسخ به این پرسش، بیش از هر چیز به مسیر نرخ ارز، نرخ بهره بدون ریسک و سیاستهای اقتصادی دولت در سال پیشرو گره خورده است.
محمدرضا شکوهی، کارشناس بازار سرمایه به ارزیابی وضعیت کنونی بازار سهام پرداخت و گفت: بعد از جنگ ۱۲ روزه و افت قیمت سهام ناشی از آن، فعالان بازار با پیشبینی فعال شدن مکانیسم ماشه، انتظار افت بیشتر را داشتند. اما از یک طرف اصلاح قیمت سهام و از طرف دیگر رشد قیمت دلار باعث شد قیمتها در پایان فصل تابستان در سطوحی قرار گیرند که سرمایهگذاری و خرید آنها توجیهپذیر باشند. بهطور سنتی بازار سرمایه ایران بهشدت به انتظارات درباره نرخ دلار واکنش نشان میدهد. هرگونه شتاب در افزایش نرخ ارز میتواند به رشد سودآوری شرکتهای صادراتمحور و صنایع بزرگ منجر شود.
بهرغم اینکه این میزان از رشد برای کمتر کسی قابل پیشبینی بود، بازار مطابق با روال پس از سال ۹۹ و برخلاف روند قبل از آن با محوریت سهام شاخصساز شروع به رشد کرد. شاخص طی این مدت روند تماما صعودی داشت و بسیاری انتظار اصلاح شاخص کل را طی این مدت چه از نظر عوامل بنیادی و چه نموداری داشتند. آن چیزی که در ابتدای هفته گذشته اتفاق افتاد، از نظر برخی تحلیلگران شروع اصلاح شاخص بود. اما به نظر این فشار فروش بعد از یک دوره رشد قابلتوجه، هم طبیعی و هم لازم بود. در کنار این اصلاح قیمتی، ارزش معاملات و گردش نقدینگی همچنان نسبتا بالا باقی مانده است که نشان میدهد تقاضا برای سهام بنیادی و صنایع با چشمانداز سودآوری مناسب در بازار وجود دارد.
آن چیزی که میتواند مسیر بازار را در آینده مشخص کند، انتظارات از قیمت دلار، نرخ بهره بدون ریسک و سیاستهای دولت در سال آینده با توجه به بودجه پیشنهادی است. همچنین تغییر رئیس کل بانک مرکزی میتواند در تعیین نرخ ارز مرجع برای صنایع و نرخ بهره بدون ریسک نقش قابلتوجهی داشته باشد. به نظر میرسد سیاست دولت بر حذف نرخهای متعدد ارز و تثبیت آن است. در بودجه نیز تلاش شده نرخ تالار دوم جایگزین سایر نرخها شود که این امر باعث میشود نرخ ارز مرجع برای صنایع به قیمت ارز در بازار آزاد نزدیک شود. دولت و رئیس جدید بانک مرکزی همچنان بر حذف ارز ترجیحی اصرار دارند و این امر میتواند بر سودآوری برخی شرکتها مانند شرکتهای دارویی تاثیر قابلتوجهی داشته باشد.
از طرف دیگر، با تغییر رئیس کل بانک مرکزی و همچنین با توجه به پیشبینی میزان انتشار اوراق بدهی توسط دولت در بودجه پیشنهادی در سال بعد، به نظر میرسد دولت تلاش دارد تا نرخ بهره را در بازار بدهی کاهش دهد. سیاستهای پولی دولت و بانک مرکزی در سالهای گذشته کاملا انقباضی و در جهت کنترل نرخ تورم بوده است و تغییر این سیاست ریسک افزایش نقدینگی در بازار و بالا رفتن نرخ تورم را به همراه دارد، اما اگر این اتفاق رخ دهد، تاثیر بسیار خوبی بر بازار سرمایه خواهد داشت.
بهروز صنوبریمهر، کارشناس بازار سرمایه نیز به ارزیابی وضعیت بازار سهام پرداخت و گفت: در روزهای اخیر، بازار سهام روند مثبتی را تجربه کرده است که میتواند مقدمهای برای بررسی عوامل اثرگذار بر این رشد باشد. عامل اصلی رشد اخیر بازار سرمایه، تغییر رویکرد قانونگذار نسبت به سیاستهای ارزی شرکتهای پذیرفتهشده در بازار سرمایه بوده است. وی در ادامه گفت: با وجود رشد قابلتوجه نرخ دلار در بازارهای آزاد، شرکتهای مزبور ملزم بودند ارز حاصل از عملیات خود را با نرخی ثابت در حدود ۷۰ هزار تومان عرضه کنند؛ در نتیجه، منافع ناشی از افزایش نرخ ارز، بهجای سهامداران شرکتها، به سایر ذینفعان منتقل میشد.
در روزهای اخیر، با مشاهده رشد نرخ دلار در بازار تالار اول و همچنین راهاندازی تالار جدید در بازار ارز (تالار دوم) و اعطای امکان فروش ارز در این بازار به برخی از شرکتها، چشمانداز افزایش سودآوری شرکتها تقویت شده و متعاقب آن، شاهد رشد قیمتی نمادهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار بودهایم. همچنین، عوامل مکمل دیگری از جمله اصلاح حجم مبنا در کلیه نمادهای بورس و فرابورس، اصلاح برخی سرفصلهای مالیات بر صادرات (از جمله اوره) و موارد مشابه، بهعنوان سیگنالهای حمایتی از سوی سیاستگذار به سرمایهگذاران مخابره شده است.
صنوبریمهر اضافه کرد: با ارائه لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ به مجلس شورای اسلامی، در کنار اظهارنظرهای اخیر دولت در خصوص حذف رانتهای ناشی از نظام ارزی چندنرخی، همچنان میتوان به تداوم رشد بازار سهام امیدوار بود. شایان ذکر است که اثرگذاری این عوامل در برخی صنایع بیش از سایرین خواهد بود؛ بهطوریکه صنایعی نظیر پالایش، غذا و دارو و پتروشیمیهای بینمجتمعی از جمله گروههایی هستند که بیشترین بهرهمندی را از این تحولات خواهند داشت. همچنین، باتوجه به رشد تورم، زمینه افزایش سودآوری در سایر صنایع فراهم شده و متعاقب آن، رشد قیمتی این صنایع نیز محتمل خواهد بود.
لازم به ذکر است که با تداوم سیاستهای اخیر در بازار سرمایه، این کلاس دارایی بهتدریج قابلیت بازتاب تغییرات نرخ ارز را در بازدهی عملکرد شرکتها کسب خواهد کرد. همچنین نباید از این نکته غافل شد که شرکتها به واسطه برخورداری از اهرمهای عملیاتی و مالی، ظرفیت ایجاد بازدهیهای مازاد برای سهامداران را دارند. بر این اساس میتوان استنباط کرد که اصلاحات اخیر بازار ماهیتی موقت داشته و چشمانداز رشد بازار همچنان قابل اتکا و امیدوارکننده است.
