خطر از دست رفتن فرصت ماه رمضان

 محصولات صادراتی ایران به کشورهای حاشیه خلیج فارس

علی شریعتی، فعال حوزه صادرات در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» بیان کرد: اگر صادرات کالاهای ایرانی مانند دوغ و ماست که با ذائقه مردم امارات سازگار است را کنار بگذاریم، عمده‌ترین کالاهای صادراتی ما به کشورهای حاشیه خلیج فارس که از دیرباز وجود داشته و همچنان ادامه دارد، مربوط به صیفی‌جات است. سه قلم کالا شامل فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی و بادمجان بیشترین سهم را در صادرات دارند. میوه‌هایی که مصرف تازه‌خوری و فصلی دارند مانند آلبالو و گیلاس هم سهم کمی از صادرات دارند. بزرگ‌ترین مقصد صادرات صیفی‌جات ایران، کشور امارات است و می‌توان با اطمینان گفت که بیش از ۶۵ درصد بازار این کشور در حوزه صیفی‌جات در اختیار ایران است.

شریعتی افزود: مرغ به دلیل کمبود در داخل به این کشورها صادر نمی‌شود. صادرات تخم‌مرغ نیز از ایران به کشورهای عربی ممنوع است. در مورد خرما نیز کشورهای حوزه خلیج فارس خودشان تولیدکننده هستند، اما از دیرباز گونه رطب از ایران به کشورهای حوزه خلیج‌فارس صرفا برای مصرف ماه رمضان صادر می‌شود. در حوزه خشکبار به جز کشمش، سهم قابل‌توجهی از مصرف داخلی کشورهای حوزه خلیج فارس نداریم. پسته با کیفیت ایران به کشورهای اروپایی و چین صادر می‌شود.

وی گفت: از نظر حجم تجارت با کشورهای حاشیه خلیج فارس، بیشترین گردش تجاری ما به ترتیب با امارات، عمان و قطر است. البته قطر بازار بزرگی از نظر حجم نیست و کشور کویت هم به دلیل کوچکی بازار، اهمیت زیادی ندارد. ضمن این که به علت تحریم‌ها و مشکلات حمل‌ونقل، برخی کالاها از مسیر دبی به کشورهایی دیگر صادر می‌شود که جزو مصرف داخلی امارات محسوب نمی‌شود. شریعتی در مورد آثار حذف ارز ترجیحی بر وضعیت صادرات به کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز گفت: حذف ارز ترجیحی باعث ایجاد شیب نزولی در صادرات برخی کالاها می‌شود. محصولاتی که دارای پیچیدگی تولید بودند، از سبد صادراتی ما کنار می‌روند و محصولات خام‌تر جایگزین می‌شوند. برای مثال سالانه تقریبا ۵۰۰ تا ۶۰۰‌میلیون دلار صادرات شکلات و شیرینی داریم.  برخی مواد اولیه برای تولید شیرینی و شکلات مانند روغن از ارز ترجیحی برخوردار بودند که حذف شده است و حتی در داخل برای آن کمبود وجود دارد. مزیت ارز ارزان به افزایش صادرات کمک کرده بود. همچنین صادرات محصولات تازه‌خوری مانند سبزیجات و صیفی‌جات، با توجه به نرخ درهم که اکنون حدود ۴۰ هزار تومان است، همچنان مزیت صادراتی دارند.

  خسارت قطع اینترنت به اعتبار تجار

این فعال اقتصادی در مورد تاثیر قطع اینترنت بر وضعیت صادرات نیز گفت: قطع اینترنت تاثیر بسیار منفی بر روند تجاری کشور گذاشته است. صرفا بحث مالی مطرح نیست، هزینه‌ای که صرف این موضوع می‌شود از جنس روان، حیثیت و آبروی ما است. کارمندان دفتر ما در امارات مجبور به استفاده همزمان از چندین اپلیکیشن ایرانی برای انجام یک کار ساده شده‌اند. این وضعیت نه ‌تنها بهره‌وری را کاهش داده، بلکه آسیب جدی به اعتبار کاری ما وارد کرده است. در حال حاضر دیگر بحث توسعه کار مطرح نیست، فقط تلاش می‌کنیم تا آبرو و اعتبارمان حفظ شود. حداقل کاری که دولت در این شرایط باید انجام دهد این است که برای مدت زمانی که اینترنت قطع بوده، هزینه‌های مربوط به مالیات و تامین اجتماعی را حذف کند.

 تجار مجبور به انتقال فیزیکی پول شده‌اند

ندیر پورجم، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران به «دنیای اقتصاد» گفت: در ماه رمضان صادرات صیفی‌جات اعم از هندوانه، ملون، انواع طالبی و خربزه، تره‌بار، خرما، لبنیات و آبزیان به کشورهای حاشیه خلیج فارس افزایش می‌یابد. این محصولات عموما به کشورهای امارات، قطر، عمان و کویت صادر می‌شود. پورجم درخصوص تاثیر قطع اینترنت بر وضعیت صادرات به این کشورها نیز گفت: قطع اینترنت برای تجار بحران جدی ایجاد کرده است. طرف‌های خارجی از پیام‌رسان‌های ایرانی استفاده نمی‌کنند و حتی امکان ارسال پیش فاکتور را نداریم. مشکل اصلی هم بازگشت پول به چرخه است. قبلا کلیه امور به طور سنتی از طریق صرافی‌ها انجام می‌شد. اما در حال حاضر به دلیل اینکه اینترنت قطع است، تجار مجبور به انتقال پول از طریق شناورها شده‌اند. این در حالی است که این روش در کشورهای حاشیه خلیج فارس جرم محسوب می‌شود.

عضو هیات نمایندگان اتاق ایران در مورد تاثیر یکسان‌سازی نرخ ارز بر وضعیت صادرات نیز گفت: ارز تک نرخی باعث افزایش صادرات می‌شود و این موضوع تنها مختص کشورهای حاشیه خلیج فارس نیست. اما در حال حاضر فعالان اقتصادی با چالش‌هایی مواجه هستند. نرخ کالای صادراتی به ازای هر دلار، ۱۲۸هزار تومان درنظر گرفته شده است.  اگر صادرکننده به منظور رفع تعهد ارزی کالای صادراتی خود، کالا وارد کند، در زمان محاسبه مالیات ارزش افزوده با مشکل مواجه می‌شود. 

در بودجه ۱۴۰۴، نرخ محاسباتی کالای وارداتی ۷۴هزار تومان به ازای هر دلار اعلام شده است، اما سازمان مالیاتی این موضوع را درنظرنمی‌گیرد و می‌گوید نرخ کالای صادراتی ۱۲۸ هزار تومان است و باید این نرخ مبنای محاسبه قرار گیرد. دوگانگی بین نرخی که بانک مرکزی برای صادرات اعلام کرده و نرخی که گمرک اعمال می‌کند وجود دارد که این موضوع برای تجار چالش‌برانگیز است و باید حل شود.  پورجم گفت: از طرف دیگر صادرکنندگان با مقرره‌های مختلفی از سوی سازمان توسعه تجارت مواجه هستند. گفته شده است که صادرکنندگان باید برای صادرات کالا ضمانت‌نامه بانکی بگیرند و نزد سازمان توسعه تجارت بگذارند تا این سازمان از بازگشت ارز مطمئن باشد. با موانع متعددی که ایجاد شده است، بعید نیست که صادرکنندگان از صادرات کالا صرف‌نظر کنند و این موضوع صادرات ما را دچار رکود کند.

 قطع ارتباط با تجار عمانی

جمال رازقی، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» گفت: یک‌سری کالا مانند مواد غذایی، تره‌بار و مصالح ساختمانی از ایران به عمان صادر می‌شود، اما مقدار قابل‌توجهی از صادرات ما به این کشور بابت ترانزیت از عمان به سایر نقاط دنیا است. صادرات مواد غذایی به عمان برای ماه رمضان، عدد کوچکی از تجارت ما با این کشور است. این محصولات بیشتر از طریق امارات صادر می‌شود. رازقی گفت: تا قبل از اتفاقات اخیر و به‌رغم جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، صادرات ایران به عمان رشد ۳۰ درصدی داشت. با قطع اینترنت اصلا امکان ارتباط نداریم و تمام امور قفل شده است. حتی ما به عنوان اتاق مشترک ایران و عمان امکان ارتباط با تجار عمانی را نداشتیم. نمی‌دانم چه اتفاقی می‌افتد، اما یقینا بسیاری از تجار مشتریان خود را از دست خواهند داد.

 کاهش ۵۰ درصدی صادرات طی هفته‌های گذشته

حامد بدرآبادی، عضو هیات نمایندگان اتاق در گفت‌وگو با خبرنگار «دنیای اقتصاد» بیان کرد: کالاهایی که در ماه رمضان به مصرف می‌رسد مانند خرما و یک‌سری دیگر از مواد غذایی به کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر می‌شود. بیشترین افزایش حجم صادرات برای این بازه زمانی مربوط به خرما است. وی گفت: با قطع اینترنت امکان ارتباط با مشتریان راجع‌به دریافت سفارش، ارسال بار، هماهنگی‌های مربوط به دریافت حواله و پول از بین رفته است و بدیهی است که بخش تجارت به ویژه صادرات که در زمان پیک بود، دچار آسیب زیادی شده است.

بدرآبادی گفت: قطع اینترنت طی هفته‌های اخیر باعث کاهش ۵۰ تا ۶۰ درصدی صادرات به کشورهای حاشیه خلیج فارس و سایر کشورها شده است. صادرکنندگان مشکلات شدیدی داشتند و بسیاری از آنها امکان ارسال محصولات خود را پیدا نکردند. این موضوع به افت ۲۰ تا ۳۰ درصدی حجم صادرات کل کشور طی سال جاری نیز منجر می‌شود. قطع اینترنت علاوه بر اینکه صادرات را طی سه هفته اخیر مختل کرده است، برنامه‌ریزی برای هفته‌ها و ماه‌های آتی را نیز تحت‌تاثیر قرار داده است. این طور نیست که به محض اتصال اینترنت به روال عادی برگردیم.