میراث اقتصادی جنگ برای خانوارها و کسبوکارهای آمریکایی چه خواهد بود؟
ماندگاری هزینههای جنگ در سبد مصرف
ترکش جنگ بر قشر کم درآمد
جنگ، قیمت نفت را بهطور ناگهانی جهش داد و اثر آن در آمار تورم ماه مارس منعکس شد. شاخص قیمت مصرفکننده در ماه مارس ۰.۹ واحد درصد بالاتر از نرخ فوریه ثبت شد و تورم سالانه را به ۳.۳ درصد رساند.
تاکنون ملموسترین نشانهٔ افزایش هزینههای جنگ برای آمریکاییها در پمپبنزین دیده میشود. قیمت بنزین در سراسر کشور از مرز ۴ دلار در هر گالن عبور کرده و به بالاترین سطح در چهار سال اخیر رسیده است. دادهها نشان میدهند که تنها در ماه مارس، خانوارهای آمریکایی ۸.۴میلیارد دلار بیشتر از دوران پیش از جنگ برای بنزین پرداخت کردهاند. نکته قابلتوجه این است که این فشار قیمتی بهطور برابر توزیع نمیشود. برای نمونه در سال ۲۰۲۴، خانوارهای کمدرآمد ۳۰.۶ درصد از درآمد پیش از مالیات خود را صرف حملونقل کردند، درحالیکه این سهم برای پردرآمدترین گروه تنها ۹.۶ درصد بود. به همین دلیل، خانوارهایی که کمترین توان مالی را دارند بیشترین آسیب را از افزایش قیمت سوخت متحمل شدهاند و خواهند شد. خانوارهای روستایی نیز به دلیل مسافتهای طولانیتر، بیش از دیگران تحت فشار قرار گرفتهاند.
افزایش قیمت سوخت و رشد هزینه دیگر نهادههای حیاتی تولید از جمله گاز طبیعی مایع (LNG) و آلومینیوم، کسبوکارهای آمریکایی را نیز تحت فشار گذاشته است. هزینه تامین مواد اولیه برای کارخانهها و حملونقل کالاها افزایش یافته و اختلالات زنجیره تامین ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، واردات از بازارهای دیگر را دشوار کرده است؛ بهطوریکه ۶۰ تا ۷۰ درصد از بزرگترین بنادر جهان در وضعیت «ازدحام شدید» قرار گرفتهاند. همچنین شرکتهای هواپیمایی در واکنش به افزایش قیمت سوخت جت، بهای بلیت را بالا برده، تعداد پروازها را کاهش داده و هزینه بار را افزایش دادهاند. همزمان، نرخ وام مسکن که در پایان فوریه برای نخستین بار از سال ۲۰۲۲ به زیر ۶درصد رسیده بود، با ادامه جنگ هر هفته افزایش یافته و هزینه نهایی وامهای ۳۰ ساله را برای خریداران خانه دهها هزار دلار بیشتر کرده است.
علاوه بر این، همزمانی جنگ با فصل کاشت بهاره، کشاورزان آمریکایی را با شوکهای عرضه و افزایش قیمت کود و گازوئیل روبهرو کرده است. حدود یکسوم تجارت جهانی کود و یکچهارم تجارت جهانی نفت از تنگه هرمز عبور میکند. پیش از اعلام آتشبس، قیمت این نهادهها حدود ۵۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار داشت و فشار مالی بر کشاورزانی را افزایش میداد که سالهاست رشد هزینههایشان از درآمدشان پیشی گرفته است. با توجه به افزایش بدهی و ورشکستگی در بخش کشاورزی طی سالهای اخیر، هزینههای اضافی ناشی از جنگ با ایران بسیاری از کشاورزان آسیبپذیر را در معرض خطر ورشکستگی قرار داده است.
پایداری ترافیک دریایی
بازگشت زنجیرههای تامین جهانی به وضعیت عادی زمانبر خواهد بود؛ چرا که خسارتهایی که بسته شدن تنگه هرمز به بار آورد، بخش مهمی از ظرفیت انرژی جهان را از مدار خارج کرده است. دستکم ۱۰ درصد از عرضه جهانی نفت به دلیل حملاتی که پالایشگاهها، مخازن ذخیرهسازی و میادین نفتی در دستکم ۹ کشور را هدف قرار داد، متوقف شده است. آمادهسازی این تاسیسات برای ازسرگیری تولید ماهها طول میکشد. رئیس آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که ممکن است ۶ماه یا بیشتر زمان لازم باشد تا سایتهای انرژی در اطراف خلیج فارس دوباره بهطور کامل عملیاتی شوند. بهعنوان نمونه، قطر ۱۷درصد از ظرفیت تولید گاز طبیعی مایع خود را از دست داده است. راسلافان، مرکز اصلی تولید گاز طبیعی مایع این کشور، در حملات از کار افتاد و بازسازی آن ممکن است سه تا پنج سال طول بکشد.
همچنین بازگشت نفتکشهای خالی به خلیج فارس و سپس انتقال محمولهها به مقاصد جهانی نیز هفتهها زمان میبرد. شرکت کشتیرانی هاپاگ-لوید اعلام کرده است که انتظار ندارد ترافیک دریایی دستکم تا ۶تا ۸ هفته آینده به حالت عادی بازگردد. گزارشهای اخیر درباره اجرای عوارض عبور از تنگه توسط ایران نیز میتواند روند حرکت کشتیها را کندتر کند.
رفتار موشکی بنزین
کارشناسان بر این باورند که قیمت سوخت در آینده نزدیک احتمالا بالاتر از سطح پیش از جنگ باقی خواهد ماند. هرچند با اعلام آتشبس، قیمت نفت اندکی کاهش یافت، اما انتظار میرود همچنان نسبت به دوران پیش از درگیری در سطحی بالا تثبیت شود. تحلیلگران پیشبینی میکنند قیمت نفت برنت تا پایان سال ۲۰۲۶ در حدود ۸۰ دلار قرار گیرد. این رقم ۱۰ درصد بالاتر از پیش از جنگ است. حتی اگر قیمت نفت کاهش یابد، تخفیف در پمپبنزین برای مصرفکنندگان بهسرعت احساس نخواهد شد. قیمت بنزین معمولا رفتاری همچون موشک و پر دارد. یعنی با افزایش قیمت نفت بهسرعت بالا میرود، اما پس از کاهش قیمت نفت، بسیار آهسته(همچون پر) پایین میآید.
در نبود اطمینان از پایدار ماندن آتشبس، سطح ریسک در خلیج فارس همچنان بالاست. هزینه بیمه دریایی در واکنش به جنگ افزایش یافته و این موضوع هزینه حملونقل را بالا برده است. تهدید از سرگیری درگیری نیز احتمالا قیمتها را بالاتر از سطح پیش از جنگ نگه میدارد. به عبارتی هرچند هنوز روشن نیست که آتشبس دو هفتهای به راهحلی پایدار برای پایان جنگ منجر شود، اما بخش عمدهای از خسارت اقتصادی پیشاپیش وارد شده و مصرفکنندگان و کسبوکارها را ناچار کرده برای ماهها پیامدهای پرهزینه آن را تحمل کنند.
