در مقاله مشترک با گرانمایه در فارن افرز بررسی شد؛
پیشنهاد ظریف برای ترک مخاصمه
وزیر خارجه پیشین ایران طی یادداشتی در فارن افرز عنوان کرد که تهران باید از برتری خود نه برای ادامه جنگ، بلکه برای اعلام پیروزی و دستیابی به توافق استفاده کند. همزمان کارشناس اندیشکده «شورای اروپایی روابط خارجی» نیز طی یادداشتی در این مجله راهکارهایی برای رسیدن به آتشبس احتمالی بین آمریکا و ایران ارائه داد.
حفظ برتری برای صلح
محمد جواد ظریف وزیر خارجه پیشین ایران طی یادداشتی در مجله فارن افرز اظهار کرد که تهران باید از برتری خود نه برای ادامه جنگ، بلکه برای اعلام پیروزی و دستیابی به توافقی استفاده کند که درگیری را پایان داده و از وقوع جنگ بعدی جلوگیری کند. ظریف نوشت: «ایران آغازگر جنگ با اسرائیل و ایالات متحده نبود. اما اکنون، بیش از یک ماه از این درگیری گذشته و جمهوری اسلامی بهوضوح در حال پیروزی است. نیروهای آمریکایی و اسرائیلی هفتههاست که بیوقفه خاک ایران را بمباران کردهاند، هزاران نفر را کشته و صدها ساختمان را تخریب کردهاند، همگی با این امید که حکومت کشور را سرنگون کنند. با این حال، ایران ایستادگی کرده و با موفقیت از منافع خود دفاع کرده است.»
وزیر پیشین امور خارجه کشورمان در ادامه عنوان کرد: «این کشور حتی درحالیکه مقامات عالیرتبهاش ترور شدهاند، تداوم رهبری را حفظ کرده و درحالیکه تاسیسات نظامی، غیرنظامی و صنعتی آن هدف حمله قرار گرفتهاند، بارها به متجاوزان پاسخ داده است. آمریکاییها و اسرائیلیهایی که این درگیری را با توهم وادار کردن ایران به تسلیم آغاز کردند، اکنون خود را در یک باتلاق بدون راهبرد خروج مییابند. در مقابل، ایرانیان دستاوردی تاریخی از مقاومت را رقم زدهاند.»
ظریف در ادامه عنوان کرد: «با این حال، هر چند ادامه جنگ با ایالات متحده و اسرائیل ممکن است از نظر روانی رضایتبخش باشد، اما تنها به نابودی بیشتر جان غیرنظامیان و زیرساختها منجر خواهد شد. اسرائیل و آمریکا که پس از ناکامی در دستیابی به اهداف خود بهشدت مستأصل شدهاند، بهطور فزایندهای به هدف قرار دادن تاسیسات حیاتی دارویی، انرژی و صنعتی و حملات کور به غیرنظامیان بیگناه روی آوردهاند. این خشونت همچنین بهتدریج کشورهای بیشتری را درگیر میکند و خطر تبدیل یک آتشافروزی منطقهای به یک بحران جهانی را افزایش میدهد.»
پیروزی را بپذیرید
ظریف در ادامه عنوان کرد که ایران میتواند پیشنهاد دهد که در ازای پایان همه تحریمها، محدودیتهایی بر برنامه هستهای خود اعمال کند و تنگه هرمز را بازگشایی کند، توافقی که واشنگتن پیشتر نمیپذیرفت اما اکنون ممکن است آن را بپذیرد. وی گفت که ایران همچنین باید آمادگی خود را برای یک پیمان عدم تجاوز متقابل اعلام کند که در آن هر دو کشور تعهد دهند در آینده به یکدیگر حمله نکنند و این کشور میتواند تعامل اقتصادی با ایالات متحده را پیشنهاد دهد که به نفع مردم هر دو کشور خواهد بود. به گفته ظریف، تمامی این نتایج به مقامات ایرانی این امکان را میدهد که کمتر بر حفاظت از کشور در برابر تهدیدهای خارجی تمرکز کنند و بیشتر بر بهبود زندگی مردم خود در داخل کشور متمرکز شوند.
وزیر امور خارجه پیشین کشورمان در ادامه عنوان کرد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، با وجود موقعیت تضعیفشدهاش (یا شاید دقیقا به همین دلیل) همچنان اظهاراتی متناقض و گیجکننده درباره مذاکرات مطرح میکند. روز چهارشنبه، ترامپ طی یک سخنرانی همزمان با توهین به همه ایرانیان با وعده بمباران ایران «به عصر حجر، جایی که به آن تعلق دارند»، بار دیگر -چنانکه بارها انجام داده- ادعا کرد که کارزار نظامی واشنگتن تنها چند هفته تا تکمیل فاصله دارد. اما کاخ سفید بهوضوح نگران افزایش هزینههای انرژی است (هزینههایی که خود بمباران آمریکا ایجاد کرده است) و این طرح میتواند یک راه خروج بهموقع برای ترامپ فراهم کند. در واقع، این طرح میتواند اشتباه محاسباتی عظیم او را به فرصتی برای ادعای یک پیروزی پایدار برای صلح تبدیل کند.
ظریف در ادامه نوشت: «ایرانیان بهشدت از ایالات متحده خشمگین هستند و دلیل این مساله صرفا تجاوز کنونی این کشور نیست. از آغاز هزاره، جمهوری اسلامی و مردم آن بارها توسط مقامات آمریکایی مورد خیانت قرار گرفتهاند.» وی افزود که در نتیجه، بخش بزرگی از جمعیت ایران هرگونه سخن درباره پایان دادن به این جنگ از طریق دیپلماسی -بهجای ادامه مقاومت و اعمال فشار بر متجاوزان در باتلاق افتاده- را کفرآمیز میداند. گفتوگو با مقامات آمریکایی که بارها به ایران خیانت کردهاند طرفدار چندانی ندارد. اما با وجود قابل درک بودن این دیدگاه، جمهوری اسلامی در نهایت اگر بتواند جنگ را زودتر به پایان برساند، وضعیت بهتری خواهد داشت. ظریف در ادامه عنوان کرد که تداوم خصومتها تنها به از دست رفتن بیشتر جانهای ارزشمند و منابع غیر قابل جایگزین منجر میشود، بدون آنکه بنبست موجود را تغییر دهد، بهویژه درحالیکه ایالات متحده و اسرائیل همچنان زیرساختهای ایران را هدف قرار میدهند. اگرچه ایران قادر است در پاسخ زیرساختهای منطقه را بهطور کامل نابود کند، اما این امر برای ایالات متحده اهمیت چندانی ندارد، چرا که این کشور همه بهاصطلاح متحدان عرب خود در منطقه را صرفا بهعنوان سپرهایی میبیند که میتواند برای دفاع از اسرائیل از آنها استفاده کند.
ظریف در پایان نوشت: «این جنگ، با وجود تمام هولناکیاش، دری را بهسوی یک حلوفصل پایدار گشوده است. ایرانیان ممکن است بسیار خشمگین باشند، اما میتوانند با این اعتماد به نفس که در برابر یک تجاوز نظامی عظیم و غیرقانونی از سوی دو قدرت مجهز به سلاح هستهای سرافراز ایستادند به پیش بروند. مقامهای آمریکایی شاید همچنان از جمهوری اسلامی خوششان نیاید، اما اکنون دریافتهاند که این حکومت رفتنی نیست و اینکه ناچارند در کنار آن زندگی کنند.»
تشکیل ائتلاف میانجی
از سوی دیگر، الی گرانمایه، کارشناس اندیشکده «شورای اروپایی روابط خارجی» در تازهترین مقاله خود در مجله فارن افرز، راهکارهایی برای رسیدن به آتشبس احتمالی بین آمریکا و ایران ارائه داده است. گرانمایه با اشاره به گزارشها مبنی بر اینکه دولت ترامپ از طریق واسطههای پاکستانی، طرح ۱۵ مادهای برای آتشبس به ایران عنوان کرد که این طرح در واقع نوعی درخواست تسلیم بدون شرط است. گرانمایه به تجربه مشابهی در ماه ژوئن ۲۰۲۵ اشاره کرد و گفت که ترامپ پس از ۱۲ روز بمباران شدید ایران، آتشبس فوری اعلام و ادعا کرد که برنامه هستهای ایران «نابود» شده است. آن آتشبس بدون مذاکرات واقعی برقرار شد و تنها شامل توقف بمباران از سوی واشنگتن و محدودسازی اقدامات اسرائیل بود و ایران نیز متقابلا شلیکها را متوقف کرد.
گرانمایه تاکید دارد که پایان دادن به جنگ فعلی پیچیدهتر است. به گفته وی، واشنگتن اکنون با درگیری گستردهتر و رهبری متفاوتی در تهران مواجه است. ایران طرح ۱۵ مادهای آمریکا را رد کرده و پیشنهادهای متقابل خود را ارائه کرده است. در صورت عدم انعطاف دو طرف، بنبست ادامه خواهد یافت و آمریکا ممکن است حتی به یک تهاجم زمینی کشیده شود، موضوعی که با استقرار هزاران نیروی تفنگدار دریایی در خاورمیانه جدیتر شده است. وی تاکید کرد برای دستیابی به آتشبس پایدار میان ایران و ایالات متحده، تشکیل یک ائتلاف میانجی ضروری است. به گفته وی، مصر، پاکستان و ترکیه باید بهعنوان هسته اصلی این ائتلاف عمل کنند و با استفاده از نفوذ سیاسی و فرهنگی خود بر ایران و واشنگتن فشار بیاورند تا روند مذاکرات آتشبس تسریع شود.
به گفته وی، یکی از مسیرهای کلیدی برای پیشبرد این روند، بهرهگیری از نیاز جهانی به بازگشایی تنگه هرمز و مهار افزایش بیسابقه قیمت انرژی است. گرانمایه افزود که ائتلاف باید تهران را متقاعد کند حملات خود علیه همسایگان را کاهش دهد تا شرایط برای آتشبس فراهم شود. وی در مقاله خود تاکید کرد که ائتلاف باید دو طرف را به واقعبینی درباره شروط آتشبس وا دارد. آمریکا اشتباه کرده است که مذاکرات را به یک «معامله جامع» گره زده، زیرا پیشنهاد واشنگتن شامل موضوعات گستردهای مانند توقف غنیسازی هستهای، محدودیت موشکی و پایان حمایت ایران از گروههای مسلح منطقهای است. گرانمایه هشدار داد که حل اختلافات عمیقتر باید بعد از توقف درگیریها و بمبارانها صورت گیرد، نه پیششرط مذاکرات.
