خطای ۴۰۴ در اقتصاد دیجیتال

هزار ساعت خاموشی؛ این یعنی‌میلیون‌ها نفر ایرانی به اینترنت دسترسی ندارند. اینترنت دیگر یک وسیله لوکس نیست، زیربنای اقتصاد دیجیتال است و قطعی آن می‌تواند خسارت‌های فراوانی به بار آورد. نت‌بلاکس شبکه پایش بین‌المللی اینترنت درباره ۱۰۰۰ساعت خاموشی نوشت: ۴۳روز است که قاطبه مردم ایران از دسترسی به اینترنت محروم هستند. سطح دسترسی همچون روزهای گذشته یک‌درصد است که این سهم مخصوص خط‌سفیدهاست. البته تعداد کمی از ایرانی‌ها هم دسترسی به استارلینک دارند؛ اما رقم دقیق آن ضد و نقیض است و برخی از این استارلینک‌ها مجوزدار هستند و در اختیار برخی نهادهای رسمی دولتی هستند. با وجود این، عمده مردم ایران، برای رتق و فتق امور خود مجبور به استفاده از شبکه ملی و نرم‌افزارهای ارتباطی بومی هستند. این نرم‌افزارها هر چند نسبت به قطعی‌های ۱۸ و ۱۹ دی، تا حدی بهبود یافته‌اند، ولی توان اداره کردن حجم زیادی از درخواست‌های مردم را ندارند و در طول روز با کمی و کاستی‌هایی مواجه می‌شوند. مثلا کاربری که شغلش روابط عمومی یکی از شرکت‌های بیمه است، می‌گوید که به‌دلیل دورکاری مجبور است که از «بله» استفاده کند اما فایل‌های حجم بالا یا ارسال نمی‌شوند یا به قدری با تاخیر ارسال می‌شوند که ارسالش دیگر لزومی ندارد. این کارشناس روابط عمومی تصریح می‌کند که مجبور است برای ارسال عکس، از نرم‌افزارهای آفلاین کم حجم‌کننده عکس‌ها استفاده کند که عملا کیفیت کارش را پایین می‌آورد.

این فقط بخش کوچکی از مشکلاتی است که مردم در نبود اینترنت دارند. طبق داده‌ها نزدیک به ۱۰‌میلیون نفر کسب‌وکارشان با اینترنت بین‌الملل است. از این تعداد ۲.۵‌میلیون نفر آنلاین‌شاپ‌های کوچک خود را در پلتفرم اینستاگرام بنا کرده‌اند. قطعی اینترنت در چنین پلتفرمی، یعنی درآمد صفر. یکی از کاربران خانم می‌گوید که از طریق اینستاگرام، عروسک‌های خود را می‌فروخته است؛ اما از دی ماه به این‌سو، حتی یک‌میلیون تومان هم درآمد نداشته است. او می‌گوید مساله فقط فروش اینترنتی نیست. او می‌گوید که ساخت بسیاری از الگوهای عروسکی خود را از طریق اینستاگرام، تلگرام یا یوتیوب یاد می‌گرفته است. تاکنون کسی در این زمینه که اینترنت چه زمانی وصل خواهد شد، سخنی نگفته است و چشم‌اندازی هم برای راه‌اندازی آن وجود ندارد. حتی مشخص نیست که پس از راه‌اندازی، آیا به سمت اینترنت «فهرست سفید» حرکت خواهیم کرد یا نه. کاربران اینترنت در تعلیق به سر می‌برند و کسی نمی‌داند که چه زمانی سیم‌های اینترنت دوباره به هم وصل خواهند شد.

با این حال بسیاری هشدار می‌دهند که قطعی اینترنت، ضررهای جبران‌ناپذیری دارد. در ششم بهمن، خبرگزاری مهر به نقل از وزیر ارتباطات نوشت که ضرر روزانه قطعی اینترنت به ۵هزار‌میلیارد تومان می‌رسد.‌ هاشمی در نشستی مشترک که با حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهوری داشت، درباره آسیبی که قطعی اینترنت متوجه کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال کرده، به برخی برآوردهای انجام‌شده اشاره کرد و گفت: «خسارت روزانه به هسته اقتصاد دیجیتال حدود ۵۰۰‌میلیارد تومان برآورد شده که عمدتا به اپراتورها و بخش شبکه‌ای مربوط است. خسارت روزانه به ‌اقتصاد کلان هم حدود ۵ هزار‌میلیارد تومان برآورد می‌شود که لایه‌های دوم و سوم اقتصاد دیجیتال را نیز شامل می‌شود.» اگر این رقم افزایش پیدا نکرده باشد -که برخی نیز همان زمان آن را خوش‌بینانه خواندند- و آن را معیار قرار دهیم، ضرر قطعی اینترنت در ۴۳ روز به ۲۱۵ هزار‌میلیارد تومان می‌رسد. رکنا اما در گزارشی خسارت اقتصادی هر دقیقه خاموشی اینترنت را چیزی بین ۵۰ تا ۳۰۰هزار دلار اعلام کرد و با توجه به ۶۰هزار دقیقه خاموشی، خسارات خاموشی‌ها چیزی بین ۳ تا ۱۸‌میلیارد دلار می‌شود.

چه کسب‌وکارهایی به اینترنت وابسته هستند؟

این روزها بسیاری از کسب‌وکارها، مستقیم و غیرمستقیم به اینترنت وابسته هستند؛ اما برخی از کسب‌وکارها، مثل اکسیژن که برای انسان لازم است، به اینترنت نیاز دارند. از کسب‌وکارهایی که نیاز مبرم به اینترنت دارند، می‌توان به خرده‌فروش‌های آنلاین و فریلنسرها اشاره کرد. فروشندگان آنلاین در این زمینه دو دسته هستند. آنهایی که در بسترهای فیلترشده، محصولات خود را می‌فروشند، مانند اینستاگرام و تلگرام یا آنهایی که در وب‌سایت‌های رسمی می‌فروشند. تکلیف گروه اول که مشخص است، نبود اینترنت، برابر با فروش صفر است. اما گروه دوم، به‌گونه دیگری از قطعی اینترنت آسیب می‌بیند. برخی فروشندگان آنلاین در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» گفتند که نبود گوگل، جست‌وجوی آنها را بسیار کاهش داده است. یکی از فروشندگان گفت که هم به‌دلیل گرانی و هم به‌دلیل نبود اینترنت، فروش آنلاین او تا ۹۵درصد کاهش یافته است.

البته این فقط فروشندگان نیستند که از نبود اینترنت گله‌مندند. نگاهی به بخش کامنت‌های خبرگزاری فارس نشان می‌دهد که حتی در پایین مطالب غیر مرتبط، کاربران خواهان تعیین تکلیف اینترنت هستند. یکی از کاربران این خبرگزاری نوشته بود که دانشجو است و برای پایان‌نامه‌اش نیاز به اینترنت دارد. با توجه به اینکه دانشگاه‌ها مجازی هستند، احتمالا دانشجویان نمی‌توانند وارد دانشگاه شوند و از اینترنت سفید آنجا برای مقاصد تحقیقاتی خود استفاده کنند. یکی دیگر از کاربران نوشته است که چرا برخی از افراد به خط سفید دسترسی دارند. خط سفید در نبود اینترنت، بیشترین بازخورد را در بین کاربران فارس داشته است. یکی دیگر هم گفته است که نباید کسی خط سفید داشته باشد؛ چراکه به باور وی این خط سفیدها می‌توانند هک شوند و مشکلات امنیتی ایجاد کنند. با این حال بیشتر کاربران خواستار بازگشایی اینترنت هستند؛ اما هنوز هیچ‌کس در این باب که چه زمانی اینترنت باز می‌شود، صحبتی نکرده است، حتی وزیر ارتباطات که این روزها ساکت‌ترین عضو کابینه پزشکیان است و چشم‌انداز روشنی برای بازگشایی اینترنت وجود ندارد. 

  باشگاه اقتصاددانان