«دنیایاقتصاد» موانع بهرهبرداری ایران را از جهش جهانی بهای فلز سرخ بررسی کرد
فرصتسوزی در زنجیره مس
وجود منابع غنی معدنی، ایران را در جایگاه مناسبی از منظر بینالمللی قرار داده است، در همینحال کشور ما از ظرفیت ویژهای در بخش مس برخوردار است. مس یکی از فلزات اساسی مهم در دنیا است. این فلز سرخرنگ نقش مهمی در توسعه صنایع گوناگون و حرکت به سمت فناوریهای نوین ایفا میکند. ویژگیهای کمنظیر مس همچون هدایت الکتریک و حرارتی بالا و همچنین مقاومت در برابر خوردگی و دوام، کاربرد این فلز را در صنایع مختلف از جمله انرژی، ساختوساز، خودرو و الکترونیک تسهیل کرده است. در دنیای کنونی به دنبال توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و حرکت به سمت اقتصاد سبز و همچنین توسعه هوش مصنوعی، عملا تقاضا برای مس بیش از پیش افزایش یافته است. همین موضوع نیز به رشد قیمتی قابلتوجه این فلز در سطح جهانی منجر شده و همچنان دورنمای روشنی را از آینده قیمتی این فلز ترسیم میکند.
در برنامه هفتم توسعه کشور، سهم رشد بخش معدن و صنایع معدنی برابر ۱۳درصد برآورد شده است. در میان محصولات معدنی و صنایع وابسته به آن، تولید سالانه ۸۰۰هزار تن کاتد در افق۱۴۰۸ هدفگذاری شده است. سهم صنایع پاییندستی از نظر وزنی شامل ساختهها و نیمهساختههای صنعتی برابر ۶۰۰هزار تن در سال برآورد شده است. بدون تردید تحقق این هدف مستلزم ایجاد تغییرات بنیادین در قوانین، مقررات و سیاستهای حاکم بر حوزه تولید معادن است. در همینحال باید با جذب سرمایه در حوزه معادن و صنایع وابسته به آن، مسیر ارتقای جایگاه بینالمللی کشور را در بخش موردبحث، هموار کرد. چالشهای حاکم بر زنجیره مس شامل قیمتگذاری نهادههای مسدار (شامل سنگ معدن، کنسانتره، کاتد، لوله و سیم مسی و...)، تامین انرژی، حقوق دولتی، وضع عوارض صادراتی، عدم تخصیص ارز صادراتی حاصل از صادرات به صنایع، تغییر مداوم قوانین و مقررات هستند که در طول سالهای گذشته بهطور مستمر روند تولید را در این زنجیره تضعیف کرده است.
با بروز جنگ و تداوم تنش در منطقه، چالشهای جدیدتری نیز بر عملکرد فعالان صنعت مس تحمیل شده است. دشواری در تامین سوخت مورد نیاز معادن و واحدهای فرآوری مس،عدم تامین اسید سولفوریک و... از مهمترین چالشهایی هستند که روند تولید را در این بخش بیش از پیش در معرض ضعف قرار داده است. اسیدسولفوریک بهعنوان ماده اولیه تولید در واحدهای کاتدسازی به روش لیچینگ استفاده میشود. البته بخش بزرگی از ظرفیت واحدهای لیچینگ کشور در اختیار بخش خصوصی است. در همینحال باید تاکید کرد که ظرفیت تولید در واحدهای لیچینگ به سبب ویژگیهای ذاتی این بخش، بهمراتب محدودتر از واحدهای ذوب است. در این میان عملیات لیچینگ برای تولید کاتد مس با توجه به ویژگیها و عیار سنگ معدن انتخاب میشود و آسیبهای محیط زیستی بهمراتب محدودتری را خواهد داشت.
از مس با عنوان فلز آینده نیز نام برده میشود. این نامگذاری از آن جهت است که میزان مصرف این فلز سرخرنگ در سایه مصارف نوین آن در دنیای کنونی، رو به رشد برآورد میشود. در چنین شرایطی شاهد جهشهای قیمتی در بازار خریدوفروش فلز سرخ رنگ در بازار بینالمللی بودهایم؛ به این ترتیب فرصتی برای ارتقای سودآوری در این صنعت مهیا شده است. با وجود این موانع پیش روی این صنعت، در عمل مانع بهرهمندی کافی صنعتگران ایرانی از فرصت جهش قیمتی بوده است. به علاوه آنکه چالشهای حاکم بر حوزه تولید مس عملا مسیر تولید، سرمایهگذاری و پایداری اقتصادی صنعت مس را در کشور متاثر ساخته است.
زنجیره مشکلات صنعت مس
کورش شعبانی، فعال صنعت مس، در گفتوگو با «دنیایاقتصاد» در ارزیابی فعالیت زنجیره مس در دوره آتشبس گفت: حملات نظامی به خاک ایران و تداوم محدودیت در بنادر جنوبی کشور، تاثیر منفی بر عملکرد و تولید زنجیره مس کشور داشته است. چراکه در سایه جنگ ضرباتی به زیرساختهای کشور تحمیل شده، در همینحال مشکلاتی در روند تامین برق، سوخت و مواد اولیه مورد نیاز تولید در زنجیره مس، ایجاد شده است. همین کمبودها نیز ضرباتی را به تولید تحمیل میکند.
شعبانی با اشاره به مصرف اسیدسولفوریک برای تولید کاتد مس با اتکا به روش لیچینگ گفت: با شدت گرفتن تنش در منطقه خاورمیانه، تولید اسید سولفوریک در سطح جهانی با مشکلاتی مواجه شده و شاهد روند رو به رشد قیمت این محصول در بازار بینالمللی هستیم. با وجود این، در طول سالهای گذشته میزان تولید این محصول در کشور به مراتب بالاتر از نیاز بازار داخلی بوده است. مشکلات پیش روی ذخیرهسازی و انتقال اسیدسولفوریک نیز، صادرات این محصول را دشوار کرده است. در حال حاضر پس از جنگ، خرید این محصول از شرکتهای متعلق به بخش خصوصی مستلزم پرداخت هزینه قابلتوجهی است. قبلا اسیدسولفوریک سهم حدود ۲۰درصدی از هزینه تولید کاتد مس را در واحدهای لیچینگ به خود اختصاص میداد. چنانچه تغییر قیمت اسید متناسب با نرخهای جهانی اعمال شود، هزینه اسید در قیمت تمام شده تولید کاتد مس تا ۵۰ درصد هم افزایش خواهد یافت. به این ترتیب فعالیت در برخی واحدهای لیچینگ از مرحله سوددهی خارج خواهد شد و حتی به زیان میرسد. با وجود این، چنانچه این محصول همچنان با بهای منصفانه توسط شرکتهای وابسته به دولت تامین شود، بخش بزرگی از مشکلات صنایع مرتفع خواهد شد. توجه به این نکته ضروری بهنظر میرسد که در حال حاضر تنش جدی برای تولید اسیدسولفوریک ایجاد نشده است و امکان صادرات گسترده این محصول به خارج از کشور تحتتاثیر محدودیتهای لجستیک کشور وجود ندارد. بنابراین از سیاستگذار انتظار میرود با اجرای طرحهای حمایتی از تولید در صنعت مس حمایت کنند.
ضرورت تامین سوخت صنایع معدنی
این فعال صنعت مس در ادامه به مساله تامین سوخت گازوئیل مورد نیاز واحدهای معدنی و فرآوری مس اشاره کرد و گفت: در حال حاضر گازوئیل سختتر از گذشته تامین میشود و زمزمههایی از افزایش قیمت آن مطرح است. این سوخت در ماشینهای معدنی که فعالیتهای استخراج را بر عهده دارند، استفاده میشود. در همینحال در برخی معادن دور افتاده از گازوئیل در جهت تولید برق استفاده میشود. بنابراین کمبود در عرضه یا رشد قیمت گازوئیل درنهایت به زیان فعالیتهای معدنکاری و استخراج مس و تولید در حلقههای بعدی این زنجیره است. شعبانی در ادامه نسبت به نبود نظامی عادلانه برای تعیین قیمت در حلقههای ابتدایی زنجیره مس گلایه کرد و افزود: قیمت ماده معدنی و کنسانتره مس، براساس ضریب قیمتی از کاتد تعیین میشود. بهای کاتد مس نیز در بورس کالای ایران بهمراتب پایینتر از نرخ آن در بورس فلزات لندن تعیین میشود. در دورههایی که تحتتاثیر تنش جنگی از قیمت مس کاسته شد، فعالان زنجیره مس به شدت زیان دیدند.
این فعال صنعت مس گفت: واحدهای معدنی در طول سالهای گذشته همواره در تامین مواد ناریه با مشکلاتی از جمله کمبود یا رشد قابلتوجه قیمتی این محصول مواجه بودهاند. پس از جنگ این کمبودها به شدت بیشتر شده است. به این ترتیب فرآیند استخراج مواد معدنی مورد نیاز معادن مس به شدت دشوار شده است. بدون تردید آثار منفی، کاهش تولید در حلقه نخست زنجیره مس به حلقههای بعدی این زنجیره نیز منتقل میشود. این فعال صنعت مس گفت: چنانچه مشکلات حاکم بر زنجیره مس ادامه یابد، قطعا برخی از معادن ناچار به کاهش یا توقف تولید خواهند بود که به تعدیل نیرو هم میرسد. بنابراین از سیاستگذار انتظار میرود از تداوم تولید حمایت کند. شعبانی در ادامه در پاسخ به سوالی مبنی بر شرایط صادرات در زنجیره مس گفت: چنانچه شرایط صادرات در این زنجیره مهیا باشد، فاصله میان نرخ ارز در بازار آزاد و بازارهای رسمی و الزام سیاستگذار به اجرای پیمانسپاری ارزی، مانع اصلی در مسیر صادرات است. بهویژه آنکه سود حاصل از صادرات در بخش معدن با توجه به چالشهای پیش روی تجارت این بخش و هزینههای قابلتوجه آن از جمله حملونقل، بسیار محدود است.
راهکارهایی برای تداوم تولید
شعبانی افزود: با توجه به چالشهای پیش روی فعالان بخش معدن به سیاستگذار پیشنهاد میشود اگر با کاهش تنشها در منطقه، امکانی برای صادرات کاتد مس به دست آمد، مسیر پیمانسپاری ارزی را تسهیل کنند. بهعنوان نمونه سهم پیمانسپاری ارزی تعدیل شود و صادرکننده بتواند ۸۰درصد سهم ارز حاصل از صادرات خود را برای تامین نیازهایش اختصاص دهد. وی گفت: برای جلوگیری از تعدیل نیرو در شرایط کنونی که متاسفانه یکی از اولین تاثیرات تداوم شرایط رکود حاصل از جنگ خواهد بود، بستههای حمایتی از جمله تخصیص وامهای کمبهره جهت سرمایه در گردش، بخشودگی حقوق دولتی معادن، معافیتهای بیمه و مالیاتی و... راهگشا خواهد بود.
