پاک‌ترین تهران ۵ سال اخیر

گروه مسکن و شهری: رکورد آلودگی‌هوا در تهران به شکل معناداری، تغییر جهت داده است؛ به جای تداوم حرکت در مسیر «افزایشی»، این بار در 3 بازه زمانی، اوضاع را به مراتب «بهتر» از قبل نشان می‌دهد. بررسی‌های «دنیای‌اقتصاد» از روند داده‌های مربوط به شاخص آلودگی هوای پایتخت حاکی است، آسمان تهران در سال 1404، «پاک‌»ترین وضعیت را در مقایسه با سال‌های گذشته از دهه 1400 تجربه کرد.

از ابتدای سال 1400 تاکنون، تهران برای اولین بار در 1404، شاهد بیشترین «روزهای پاک» شد. سال گذشته، به مدت 14 روز نامتوالی، شاخص آلودگی در سطح عددی کمتر از 50 قرار گرفت که به معنای وضعیت «سبز» کیفیت‌ هوای در حال تنفس توسط تهرانی‌ها بود. این در حالی است که تعداد روزهای «پاک» در تهران 1403 به اندازه نصف پارسال گزارش شده است. هر چند کارنامه آلودگی تهران 1404 در مقایسه با 4 سال قبل از آن، نمره قبولی می‌گیرد اما هنوز کیفیت هوای شهر بسیار پایین‌تر از نرم‌های جهانی و حتی برخی سال‌های دهه‌های 80 و 90 است. رکورد دوم «پاک‌»ترین هوا در تهران، مربوط به ماه اسفند است. آخرین ماه از سال گذشته، تعداد روزهای در وضعیت «سبز» در پایتخت به بیشترین مقدار خود نسبت به سال‌های گذشته از دهه 1400 رسید. در اسفند پارسال، 8 روز،‌ شاخص آلودگی‌، زیر عدد 50 قرار داشت و هوا «پاک» بود. سومین رکورد پاکی تهران نیز برای 21 روز اول فروردین امسال است. از ابتدای 1405 تاکنون، آسمان تهران 8 روز رنگ «پاک» به خود دید و شرایط برای تنفس هوا توسط شهروندان، «سبز» بود.

علل «پاکی» تهران چیست؟

 کارنامه نسبتا قابل قبول «کیفیت هوای پایتخت در 1404» را می‌توان به «تعطیلات تعداد قابل‌توجهی از روزهای کاری سال تحت‌تاثیر 2 جنگ» در کنار «تعطیلات مشابه سال‌های قبل در اثر افزایش آلودگی‌هوا در پاییز و زمستان» نسبت داد. سال گذشته، تهران هم در خرداد و تیر و هم در دی ماه و اسفند، برای روزهایی با «تعطیلی مراکز تحصیلی و مراکز شغلی» مواجه شد. ضمن آنکه در عمده روزها نیز مدارس و دانشگاه‌ها به صورت «آنلاین» و دستگاه‌های دولتی نیز به صورت «دورکار» فعالیت کردند.

این مدل فعالیت‌ها، در گام اول، حجم «تردد با خودروهای شخصی، موتور و همچنین اتوبوس» در سطح شهر را به شدت کاهش می‌دهد و در نتیجه، از حجم ذرات آلاینده هوا و از آن مهم‌تر، از انباشت آلودگی، می‌کاهد. دومین علت «سال نسبتا کم‌آلوده تهران» در 1404 را با احتیاط می‌‌توان، «تاثیر خفیف اما محسوس کاهش سن خودروهای شخصی ناشی از واردات خودرو» اعلام کرد. در عین حال، رکوردزنی «پاکی» هوای تهران در اسفند سال گذشته نیز عمدتا به دلیل «تعطیلی در شرایط جنگ» و «بارش‌های روزهای پایانی» سال بود. حجم رفت‌وآمد در تهران طی هفته اول جنگ یا هفته دوم ماه، بخاطر تعطیلی یک هفته‌ای، بیش از 70 درصد در سطح شهر کاهش پیدا کرد.

در دو هفته پایانی سال نیز اگر چه برخی شرکت‌های بخش خصوصی با حجم کمی از نیروی کار، شروع به فعالیت کردند اما رفت‌وآمدها از سوی شهروندان بخاطر «در امان بودن از حملات هوایی»، به جای خودروی شخصی، عمدتا با مترو صورت گرفت که این نیز بر «افزایش مثبت کیفیت هوا» و دستیابی به تعداد روزهای «پاک» معادل 4 برابر اسفند 1403، تاثیر گذاشت. در فروردین امسال نیز بخاطر آنچه «کاهش چشم‌گیر کم‌بارشی» عنوان می‌شود، پایتخت‌نشین‌ها موفق به «رویت بیشتر آسمان پاک» شدند. تصویری که نوروز امسال تهرانی‌ها از حرکت ابرها در آسمان آبی و همچنین صخره‌های کوه‌های البرز از نقاط مختلف پایتخت مشاهده کردند، برای سال‌ها، «بی‌سابقه» بود. وضعیت نسبتا قابل‌قبول کیفیت هوای تهران در فروردین امسال در شرایطی رقم خورد که عمده شهروندان ترجیح دادند «سفر نروند».

با این حال، تعطیلی صنایع در حومه پایتخت از یک‌سو و بارش‌های مکرر به همراه وزش باد از سوی دیگر، کیفیت هوای شهر را در بالاترین میزان از 1400 قرار داد. گزارشی که رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی از وضعیت بارش‌های تهران ارائه کرده، نشان می‌دهد: در سال آبی جاری کمبود بارش‌ها 35 درصد نسبت به «سطح نرمال» رخ داده که از کمبود 55 تا 60 درصدی سال آبی گذشته، کمتر است. در عین حال، بارش‌های فروردین امسال باعث شده همان کمبود 35 درصدی به 30 درصد بهبود پیدا کند. در مجموع، تحلیلی که این مقام مسوول از اوضاع فعلی بارش‌های شهر تهران گفته،‌ نشان می‌دهد: حجم بارش‌ها 10 درصد افزایش یافته است. با این حال، بارندگی‌های هفته‌های اخیر در پایتخت، جبران نسبی کم‌بارشی شدید سال گذشته را تا حدودی خواهد کرد. پاییز 1404 یکی از خشک‌ترین دوره‌ها در تهران بود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی،‌ درباره آنچه «تاثیر فعالیت‌های نظامی و راداری در تغییر نبض بارش‌ها گفته شده است»، نیز اینطور پاسخ داد: انرژی ارسالی رادارهای نظامی برای تاثیرگذاری بر فرایندهای فیزیکی و شیمیایی ابر بسیار ناچیز است. کاهش بارش با رادار یک باور نادرست است و هیچ مدرکی دال بر اینکه با رادارها بتوان آب و هوا را دستکاری یا تغییر داد، وجود ندارد. بنابراین رادارهای نظامی (به‌خصوص برد بلند) هیچ تاثیری بر کاهش بارش ندارند. بر اساس تحقیقات گسترده دانشگاهی و سازمان‌های بین‌المللی، کاهش بارش در مناطق مختلف عمدتا ناشی از سه عامل است: تغییرات اقلیمی، آلودگی شهری و خشکسالی‌های طبیعی که بخشی از نوسانات اقلیمی هر منطقه است.