بمب ساعتی در «مسکن» اسرائیل

بر اساس گزارش وب‌سایت خبری و تحلیلی «جیوئیش لینک»، بیت‌المقدس، شهری که سنگ‌هایش گواهی هزاران سال جنگ و حادثه‌اند، امروز در چنبره‌ی یکی از تاریک‌ترین دوران‌های اقتصادی خود گرفتار شده است. آنچه در وهله‌ی نخست چشمان هر ناظر اقتصادی را به خود می‌دوزد، نه ریزش ناگهانی قیمت‌ها، بلکه «مرگی تدریجی در سکوت» است که بر کالبد بازار مسکن این شهر سایه انداخته است. جنگ، این هیولای بی‌رحم، پیش از آنکه پی‌ها را فرو بریزد، نبض معاملات را به شماره انداخته است. در کوچه‌هایی که روزی جولانگاه سرمایه‌گذاران بود، اکنون تنها طنین گام‌های تردید به گوش می‌رسد. تمرکز ملی از «رفاه و سرمایه‌گذاری» به سوی «بقا و امنیت» کوچ کرده است و همین هجرت، بازار را در فازی از انجماد عمیق فرو برده است؛ حالتی که در ادبیات اقتصادی، «نقدینگی پایین» نامیده می‌شود اما در واقعیت، چیزی جز احتضار معاملات نیست.

در هفته‌های نخستین تجاوز به خاک ایران، بیت‌المقدس به شهری بدل شد که بازار املاک آن را یاس و ناامیدی فرا گرفته است. خریداران داخلی، هراسان از آینده‌ای نامعلوم و سایه‌ی جنگی که شاید فردا به خانه‌هایشان برسد، به سنگرهای احتیاط پناه برده‌اند. این عقب‌نشینی، بازار را با خلایی ترسناک روبه‌رو کرده است. با این حال، کنایه‌ی تلخ تاریخ در اینجاست که فروشندگان بیت‌المقدس، برخلاف خوی بی‌قرار همیشگی، به نوعی «صبوری اجباری» روی آورده‌اند. آنها نه از سر امید، بلکه از سر استیصال و با تکیه بر تجربه‌های تلخ گذشته، در خانه‌هایشان را به روی خریداران ارزان‌خر بسته‌اند. این صبوری در حقیقت برزخی است که در آن فروشنده ترجیح می‌دهد ملکش متروک بماند اما به قیمتی که بوی سقوط می‌دهد، واگذار نشود. آنها منتظر پایان این کابوس هستند، اما در واقع هر روز از این انتظار، زخمی تازه بر پیکره‌ نقدینگی شهر است.

از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل وارد یک جنگ چندجبهه‌ای شده که به درگیری مستقیم با ایران رسید. این بحران باعث شده است که نرخ رشد اقتصادی (GDP) اسرائیل با افت ۱.۵ درصدی مواجه شود. (نرخ رشد اقتصادی اسرائیل پیش از جنگ در حدود ۳.۵ درصد پیش‌بینی می‌شد)بر اساس گزارش «جیوئیش لینک»، تعطیلی پروژه‌های ساختمانی سراسری شده است. در حال حاضر، تنها حدود ۵ درصد از پروژه‌ها فعال هستند و این توقف باعث شده است هزینه‌ نهاده‌های ساختمانی بیش از ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش یابد.این وضعیت نگرانی عمیقی درباره ایمنی و برنامه‌ریزی بلندمدت ایجاد کرده است.

درگیری با ایران، نه‌تنها تهدیدی امنیتی برای مردم است، بلکه بازار مسکن را نیز به یکی از اصلی‌ترین قربانیان این بحران تبدیل کرده است. از توقف ساخت‌وساز و کمبود شدید نیروی کار گرفته تا تغییر رفتار خریداران، همگی نشان از فشاری بی‌سابقه دارند. براساس این گزارش، یکی از تاثیرات ملموس جنگ، تعطیلی اکثر پروژه‌های ساختمانی در سراسر فلسطین اشغالی است. طبق مقررات فرماندهی جبهه داخلی، تنها فعالیت‌های ضروری اجازه ادامه دارند و پروژه‌های بدون پناهگاه یا مجوز ویژه تعطیل شده‌اند. این توقف باعث تعویق زمان تحویل، بیکاری تجهیزات و افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها شده است. در حال حاضر، تنها حدود ۵ درصد پروژه‌ها یعنی مواردی که دارای پناهگاه بوده یا به اتمام نزدیک بودند فعال هستند. این وضعیت نشان می‌دهد که جنگ نه‌تنها زمان‌بندی بازار را مختل کرده است، بلکه نگرانی عمیقی درباره ایمنی و برنامه‌ریزی بلندمدت ایجاد کرده است.

ستون فقرات ساخت‌وساز در اسرائیل

 براساس این گزارش، پیش از آغاز این مرحله از جنگ، صنعت ساخت‌وساز اسرائیل با کمبود نیروی کار روبه‌رو بود و ستون فقرات این صنعت را ۸۰ هزار کارگر فلسطینی تشکیل می‌داد. با آغاز درگیری‌ها و محدودیت‌های امنیتی، حضور این کارگران قطع شد و کارگران خارجی جایگزین نیز به دلیل شرایط پرخطر، یا آنجا را ترک کرده‌اند یا تمایلی به حضور ندارند. این کمبود نیروی کار، همچون یک بمب ساعتی برای بازار مسکن عمل می‌کند که حتی پس از بازگشایی پروژه‌ها، سرعت ساخت‌وساز را به‌شدت کاهش می‌دهد. با فراخوان بیش از ۴۵۰ هزار نیروی ذخیره (در اکثر سرزمین‌هایی که نظام وظیفه اجباری دارند (مثل اسرائیل)، افرادی که دوران سربازی خود را تمام کرده‌اند، تا سن خاصی به عنوان نیروی ذخیره شناخته می‌شوند.

این افراد در زندگی عادی خود مشغول به کار، تحصیل یا تجارت هستند، اما در زمان جنگ یا شرایط اضطراری، ارتش آنها را فرا می‌خواند تا لباس نظامی بپوشند و به جبهه بروند) و تهدید مداوم حملات موشکی، فعالیت معاملات مسکن به حداقل رسیده است. دفاتر فروش بسته‌اند، بانک‌ها با ظرفیت محدود فعالیت می‌کنند و خریداران داخلی دست نگه داشته‌اند. با این حال، نیاز به مسکن از بین نرفته است. هزاران خانواده آواره شده و خانه‌هایشان غیرقابل سکونت گشته است؛ بسیاری نیز در تلاش برای جابه‌جایی به مناطق امن‌تر هستند. در واقع، رکود فعلی بازتابی از اضطراب و ناامنی است، نه کاهش تقاضا. این فشار در بازار اجاره نیز مشهود است؛ خانواده‌ها به‌دنبال واحدهای دارای پناهگاه هستند و رقابت بر سر این واحدها چنان شدید است که ظرف چند ساعت پر می‌شوند. بهای اجاره این واحدها ۲۰ درصد افزایش داشته است.

از سوی دیگر، محدودیت مرزها حضور خریداران خارجی را دشوار کرده است. با این حال، علاقه برای خرید خانه در اسرائیل، به‌ویژه از سوی دیاسپورای یهودی، نه‌تنها کاهش نیافته بلکه رو به افزایش است. در عصری که یهودستیزی جهانی به سطحی بی‌سابقه رسیده است، بسیاری از خانواده‌های یهودی بیت‌المقدس را نه فقط برای سرمایه‌گذاری، بلکه به عنوان یک «ضرورت» و پناهگاهی برای آینده خانواده خود می‌بینند. از منظر این گزارش، جنگ همچنین باعث نوسانات ارزی و افزایش هزینه‌ها شده است. این تغییرات ارزی در کنار افزایش هزینه‌های ساخت‌وساز، بیمه، کمبود نیرو و اختلال در تدارکات مصالح، فشار مضاعفی بر عرضه و قیمت‌ها وارد کرده است.

در حال حاضر حدود ۷۹ هزار واحد نوساز آماده فروش وجود دارد که افزایشی ۲۰ درصدی نسبت به سال قبل نشان می‌دهد. اما این فرصت کوتاه‌مدت ممکن است به‌زودی به پایان برسد. اگر ساخت‌وساز به‌سرعت از سر گرفته نشود، بازار با بازگشت تقاضا به سرعت با کمبود عرضه و جهش قیمتی مواجه خواهد شد. بازار مسکن اسرائیل اکنون در وضعیت بحرانی است. برای خریداران، این شرایط هم فرصت است و هم تهدید؛ قیمت‌ها ممکن است در کوتاه‌مدت ثابت بمانند، اما در میان‌مدت فشار قیمتی ادامه خواهد داشت. در این وضعیت، خانه دیگر تنها یک ملک نیست، بلکه ابزاری برای بقا و بازسازی زندگی محسوب می‌شود.

بر اساس گزارش‌های تکمیلی مانند وب‌سایت مشاوره املاک بای ایت این اسرائیل، بیت‌المقدس شهری است که در حصار محدودیت زمین و دیوان‌سالاری صلب زندانی شده است و جنگ، این حصار را تنگ‌تر کرده است. حتی در مناطقی که صدای کلنگ ساخت‌وساز خاموش نشده است، زنجیره‌ی تامین کالا و نیروی کار به کلی از هم گسیخته است. روند صدور مجوزها در پیچ‌ و خم اولویت‌های نظامی گم شده و بازرسی‌های فنی به تعویق افتاده‌اند. نتیجه، چیزی جز کاهشِ بیش از پیش عرضه‌ی مسکن نیست. وقتی خانه‌ای برای عرضه نیست، قیمت‌ها بالا می‌مانند؛ ثباتی که نه نشانه‌ی قدرت، بلکه نشانه‌ی «انسداد» است. اقتصاددانان این پدیده را پایداریِ قیمت می‌نامند، اما برای شهروندی که در آرزوی سقفی است، این تنها به معنای بن‌بستی است که در آن تقاضا زیر آوار عرضه‌ی صفر مدفون شده است.

در میان این تیرگی، پارادوکسی غریب در رفتار خریداران خارجی به‌چشم می‌خورد. همان‌طور که گفته شد یهودیان خارج‌نشین، هراسان از موجِ بی‌سابقه‌ی یهودستیزی در جهان، بیت‌المقدس را به عنوان «آخرین پناهگاه» می‌بینند. پس از حوادث هفتم اکتبر، خریداران از راه دور نه برای سود، بلکه برای ساختنِ پایگاهی اضطراری به بازارِ نیمه‌جانِ شهر هجوم آورده‌اند. آنها با دلارهای خود به قیمت‌هایی تن می‌دهند که با واقعیتِ اقتصادی جاری فرسنگ‌ها فاصله دارد. این «خریدِ اضطراری»، تکیه‌گاهی سست برای بازاری ساخته که از درون تهی شده است. بازار مسکن اسرائیل که زمانی مشهور به تاب‌آوری بود، این بار با چالشی روبه‌روست که شاید از توان ترمیم آن خارج باشد.

سکوتی که امروز بر بازار مسکن بیت‌المقدس حکمفرماست، سکوت پیش از توفان نیست، بلکه سکوت یک بیابان اقتصادی است. هرچند برخی معتقدند با بازگشت ثبات، موج جدیدی از تقاضا بازار را به حرکت درخواهد آورد، اما واقعیت عریان نشان می‌دهد که «تردید و انتظار» به استخوان بازار رسیده است. روند نقدینگی به پایین‌ترین سطح خود رسیده است و ساخت‌وساز در باتلاق تاخیرها فرو رفته است. بیت‌المقدس امروز شهری است که در آن مسکن از یک کالای اقتصادی به یک «نماد بقا» تغییر ماهیت داده است؛ شهری که دیگر نمی‌داند فردا در آرامش بیدار خواهد شد یا در آشوبی دیگر.