روند یکساله مجموع ارزش دلاری بازار سهام و فرابورس بررسی شد؛
سال پرنوسان بورس تهران
بورس در گرداب نوسان
بازار سرمایه در یک سالاخیر نوسانات قابلتوجهی داشتهاست، اما در شرایطی که اقتصاد با تورم مزمن دستوپنجه نرم میکند، اعداد بازار سرمایه بهصورت اسمی رشد قابلتوجهی دارند و مقایسه رشد بازار سهام در دورههای مختلف، با خطا همراه است. یکی از روشها برای قابلمحاسبهکردن اعدادریالی، دلاریکردن آن است. بررسیها نشان میدهد در یک سالاخیر ارزش کل بورس و فرابورس شاهد فراز و نشیبهای بسیاری بودهاست. از اوج ۱۵۰میلیارد دلاری تا کف ۸۰میلیارد دلاری.بهطور میانگین ارزش کل بازار در این دوره یکساله، نزدیک به ۱۱۸میلیارد دلار بودهاست و عدمثبات نسبی در این بازار قابلمشاهده است. عوامل مختلفی در شکلگیری این نوسانات دخیل بودهاست؛ تحریمها، نوسانات نرخ ارز، تورم بالا، ریسکهای سیاسی و سیاستهای پولی ناکارآ از پررنگترین این عوامل هستند. بررسی ارزش دلاری بازار سرمایه نشان میدهد که تغییر روزانه میانگین ارزش بازار حدودا منفی ۰.۰۶۸درصد است که اگرچه عدد کوچکی بهنظر میرسد اما در بلندمدت بهمعنای روند نزولی کلی است. در روند بازار عدمتعادل نیز دیده میشود؛ طولانیترین روند صعودی پیوسته تنها ۷روز بوده، درحالیکه طولانیترین روند نزولی ۱۳روز بودهاست. این عدمتعادل نشاندهنده غالببودن فشارهای فروش بر خرید است و بیانگر این است که بازار در دورههای کوتاه بهبود مییابد، اما فشارهای اقتصادی طولانیمدت باعث افتهای پایدار میشود.
اثر فصلی ارزش بازار سهام
سال ۱۴۰۳ با میانگین ارزش بازار ۱۲۷میلیارد دلار شروعی قوی داشت، درحالیکه سال۱۴۰۴ با میانگین ۱۰۵میلیارد دلار، افت ۱۸درصدی را نسبت به سالگذشته تجربه کرد. این کاهش سالانه نشاندهنده تاثیر تورم فزاینده، کاهش قدرت خرید سرمایهگذاران و خروج سرمایه از بازار سهام به سمت داراییهای امنتر مانند طلا یا ارز است؛ در مجموع، نوسانات در سال۱۴۰۴ شدیدتر از سال گذشته بودهاست. در سال۱۴۰۳، اوج ارزش بازار اردیبهشت بودهاست که عدد ۱۵۰میلیارد دلار نیز در این ماه ثبت شدهاست. در ماههای ابتدایی سال۱۴۰۳، بازار با رشد اولیهای همراه بود اما بهتدریج با افت مواجه شد. روند نزولی سال۱۴۰۳ از خرداد شروع شد و این روند نزولی ادامه داشت و در شهریور کمی بهبود یافت و از مهرماه، افت بازار مجددا با شدت بیشتر شروع شد.
در مجموع، سال۱۴۰۳ با اوج در نیمه اول و افت تدریجی در نیمه دوم همراه بود که این الگو میتواند بهدلیل خستگی بازار پس از رشد اولیه و تاثیر عوامل خارجی مانند نوسانات ارزی باشد. نقاط قوت سالرشد بخشهای کلیدی مانند پتروشیمی و فلزات بود و میتوان گفت نقاط ضعف به فشارهای تورمی و کاهش اعتماد سرمایهگذاران برمیگردد.
سال ۱۴۰۴ تا به امروز، با میانگین کلی ۱۰۵میلیارد دلار، افت قابلتوجهی نسبت به سالقبل نشان میدهد. فروردین با میانگین ۱۰۸میلیارد دلار آغاز شد، اما همچنان پایینتر از میانگین سالقبل بود. اردیبهشت اوج سال را با میانگین ۱۳۷میلیارد دلار و رشد ۲۶درصدی نشان داد که دلیل این رشد چشمگیر را میتوان تزریق نقدینگی یا تلاش برای اصلاحات اقتصادی دانست. نقطه ضعف عمده بازار در این سال، تیر ماه بودهاست که با افت شدید ۱۲درصدی نسبت به خرداد همراه بود و در شهریور، کف بازار به ۷۸میلیارد دلار رسید. پس از آن، در پاییز ۱۴۰۴ بازار روند بهتری در پیش گرفت و در آذر رشد حدودا ۷درصدی رقم خورد. این روند آهسته اما مثبت ادامه داشته و از دی، تاکنون رشد تقریبا ۴درصدی نسبت به آذر را تجربه کردهاست. در سال۱۴۰۴ سرمایهگذاران ریسک بیشتری نسبت به سالگذشته متحمل شدهاند و دورههای طولانی فشار فروش را تجربه کردهاند.
دلایل نوسانات بازار سهام
نقاط اوج بازار، مانند اردیبهشت ۱۴۰۳ با ۱۵۰میلیارد دلار، عمدتا ناشی از افزایش تقاضا در بخشهای صنعتی، معدنی و فناوری بود. در این دوره، شرکتهای بزرگ مانند فولاد و پتروشیمی رشد قیمتی داشتند که به افزایش کلی ارزش بازار کمک کرد، همچنین سیاستهای حمایتی مانند صندوقهای تثبیت بازار نقش مثبتی ایفا کردند. در مقابل، ارزش بازار در شهریور ۱۴۰۴، بهدلیل فشارهای تورمی، افزایش نرخ بهره و خروج سرمایه به ۷۸میلیارد دلار رسید. تورم بالا نیز باعث شد سرمایهگذاران به سمت داراییهای امنتر حرکت کنند که بازار سهام را تحتتاثیر قرار داد. اما از نظر مقیاس ماهانه، میتوان نتیجه گرفت ارزش بازار در ماههای بهاری معمولا به نسبت ماههای پاییز قویتر است که این پدیده، یک الگوی فصلی برای تحلیل بهتر فعالان میسازد. روند شاخصهای اصلی بازار نیز با ارزش دلاری بازار همراهی داشتهاست؛ شاخصکل که بیشتر تحتتاثیر شرکتهای بزرگ و شاخصساز قرار دارد، در دوره مورد بررسی از اوج تقریبی ۳میلیون و ۲۵۲هزار واحد در بهار ۱۴۰۴ به سطوح بالاتر مانند بیش از ۴میلیون واحد در اواخر سال رسید. شاخص هموزن نیز که نمایانگر عملکرد یکنواختتر شرکتهای کوچک و متوسط است، رشد کمتری نشان داد و اغلب در دورههای نزولی افت شدیدتری تجربه کرد؛ این تفاوت بیانگر تمرکز رشد بازار روی نمادهای بزرگ و خروج نقدینگی از سهام کوچکتر است.
چشمانداز آینده بازار سرمایه
با تحلیل روند یک سالاخیر میتوان به این نتیجه رسیدکه بازار سرمایه ایران پس از افتهای شدید، نشانههای بهبود آهسته اما امیدوارکنندهای از خود نشان دادهاست. بازگشت تدریجی در پاییز و زمستان ۱۴۰۴ نویدبخش است، اما پایداری این روند به عوامل متعددی مانند ثبات نرخ ارز، کنترل تورم و سیاستهای حمایتی دولت بستگی دارد. در صورت مدیریت درست ریسکها و ادامه حمایتها، بازار پتانسیل بازگشت به سطوح بالاتر را دارد، با این حال سرمایهگذاران باید با احتیاط عمل کنند و از تحلیلهای بنیادی و تنوعبخشی پرتفو استفادهکنند.
