محسن راجی اسدآبادی

در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، مساله امروز نه کمبود منابع طبیعی است و نه فقدان نیروی انسانی تحصیل‌کرده. طی سه دهه گذشته، نرخ باسوادی در اغلب این کشورها به بالای ۸۵درصد رسیده و سهم جمعیت دارای تحصیلات دانشگاهی در برخی از آنها بیش از سه برابر شده است. زیرساخت‌های فیزیکی گسترش یافته، شهرنشینی افزایش پیدا کرده و دسترسی به فناوری‌های ارتباطی به‌طور بی‌سابقه‌ای رشد کرده است. با این حال، رشد اقتصادی پرنوسان، کاهش سرمایه‌گذاری مولد، افت بهره‌وری و فرسایش اعتماد عمومی نشان می‌دهد مساله در سطح عمیق‌تری قرار دارد: در کیفیت حکمرانی اقتصادی و در منطق تصمیم‌گیری.

بررسی شاخص قیمت کالاها و خدمات مصرفی بانک مرکزی در بهمن ۱۴۰۴ نشان می‌دهد اقتصاد با سطحی از تورم مواجه است که از یک نوسان مقطعی فراتر رفته و به پدیده‌ای معیشتی و ساختاری تبدیل شده است.

یارانه‌های انرژی در طی دهه‌های اخیر به یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های سیاستگذاری مالی و اقتصادی کشور تبدیل شده است. این یارانه‌ها بخش قابل‌توجهی از منابع بودجه عمومی و حتی منابع فرابودجه‌ای را جذب می‌کنند که در عین حال توزیع آنها به شکل آشکار ناعادلانه است.

یکی از بحث‌های دیرپای اقتصاد ایران مساله یارانه انرژی بوده، پدیده‌ای که معمولا در قالب مفاهیمی چون ناکارآمدی قیمتی، اتلاف منابع و بار مالی بر دوش دولت‌ها مطرح می‌شود. اگر چارچوب تحلیلی داگلاس نورث (برنده نوبل اقتصادی) در کتاب «فهم فرآیند تحول اقتصادی» را مبنا قرار دهیم، یارانه پنهان تنها یک سیاست غلط اقتصادی نیست، بلکه نشانه‌ای از عمق مشکل ساختاریِ توسعه در ایران است.