خروج پول از طلا با رشد قیمت، ورود پول به نقره در حباب مثبت
پارادوکس صندوقهای کالایی در روزهای جنگ
صندوقهای طلا
کلیه صندوقهای طلا در روز گذشته با رشد قیمتی همراه شدند و قیمت پایانی آنها در دامنه مثبت ۲ الی مثبت ۴ درصد افزایش پیدا کرد. شاخص صندوقهای طلا نیز که عملکرد صندوقهای طلا را نشان میدهد؛ در جریان دادوستدهای روز گذشته، ۳.۳ درصد بر ارتفاع خود اضافه کرد. رشد قیمت دلار بازار آزاد، عامل اصلی این رشد قیمتی در بازار طلا و سکه بوده است؛ دلار در معاملات روز گذشته به کانال ۱۶۱ هزار تومان رسید؛ تتر نیز در روز گذشته در کانال ۱۶۰ هزار تومان معامله شد. بدین ترتیب قیمت صندوقهای طلا به نزدیکهای آخرین روز معاملاتی قبل از جنگ (۶ اسفندماه) رسیده است و این صندوقها اکنون فاصله اندکی با آن قیمتها دارند.
در نتیجه افت قیمتی پس از جنگ در صندوقهای طلا تا حدودی جبران شده است. این صندوقها در سیزدهمین روز معاملاتی در دوران جنگ برای سیزدهمین روز معاملاتی متوالی با خروج پول حقیقی همراه شدند. در معاملات روز گذشته، ۹۲۲میلیارد تومان پول حقیقی از این صندوقها خارج شد تا مجموع خروج پول از این صندوقها در دوران جنگ به ۱۱ هزار و ۲۷۳میلیارد تومان رسیده باشد. بررسی حباب قیمتی صندوقهای طلا نیز نشان میداد که از میان ۳۰ صندوق طلای حاضر در بازار، همه صندوقها با حباب منفی قیمتی کار خود را به اتمام رساندند. روند قیمتها در بازار فیزیکی طلا و سکه نیز در روز گذشته افزایشی بود و براساس اعلام اتحادیه طلا و جواهر تهران، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در روز گذشته به ۱۸میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسید.
سکه امامی نیز در کانال ۱۹۱میلیون تومان مورد معامله قرار گرفت. نیمسکه به ۱۰۱میلیون تومان رسید و ربعسکه نیز ۵۸میلیون تومان قیمتگذاری شد. روز گذشته، حجتالله صیدی رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار گفت: چهار سناریو برای ادامه فعالیت بازار سرمایه در حال بررسی است که دومین سناریو احتمال تشدید جنگ و احتمال توقف کلیه معاملات حتی در صندوقها است. این موضوع یکی از عوامل و احتمالاتی است که موجب شده در ۱۳ روزی که صندوقهای طلا در دوران جنگ مورد معامله قرار گرفتهاند، بدون وقفه با خروج سرمایههای خرد حقیقی همراه شوند. یکی از متغیرهای مهمی که میتواند رفتار سرمایهگذاران در صندوقهای طلا را در دورههای پرریسک توضیح دهد، ریسک نقدشوندگی ناشی از مداخلات احتمالی سیاستگذار است.
در شرایطی که تنشهای ژئوپلیتیک میان ایران و ائتلاف آمریکایی - صهیونی تشدید میشود، احتمال توقف معاملات در برخی ابزارهای مالی، بهویژه ابزارهای مبتنی بر داراییهای حساس افزایش مییابد و صندوقهای طلا نیز از این قاعده مستثنی نیستند. در چنین فضایی، حتی اگر انتظارات تورمی و چشمانداز افزایشی قیمت طلا به عنوان یک دارایی امن تقویت شود، سرمایهگذاران لزوما به سمت خرید این صندوقها حرکت نمیکنند. دلیل این رفتار به نگرانی از قفل شدن سرمایه بازمیگردد. به بیان دیگر، اگر فعالان بازار احتمال دهند که در صورت تشدید درگیریها، معاملات صندوقهای طلا متوقف شود، ترجیح میدهند پیش از وقوع چنین سناریویی، منابع خود را از این صندوقها خارج کنند تا در معرض ریسک عدم دسترسی به نقدینگی قرار نگیرند.
این موضوع را میتوان در چارچوب نظریه ترجیح نقدینگی نیز تحلیل کرد. در شرایط نااطمینانی شدید، تقاضا برای داراییهای نقدشونده افزایش مییابد و سرمایهگذاران تمایل دارند انعطافپذیری بیشتری در تصمیمگیریهای خود داشته باشند. در نتیجه، حتی داراییهایی که به طور سنتی نقش پوشش ریسک را ایفا میکنند، ممکن است به دلیل محدودیتهای معاملاتی بالقوه، با کاهش تقاضا مواجه شوند. از سوی دیگر، سابقه توقف معاملات در بازار سهام و برخی صندوقها در دورههای بحرانی، این ذهنیت را در میان سرمایهگذاران تقویت کرده که سیاستگذار در شرایط خاص، اولویت را به کنترل هیجانات و مدیریت ریسک سیستماتیک میدهد، حتی اگر این اقدام به محدود شدن نقدشوندگی منجر شود. برآیند این عوامل باعث میشود که در دورههای جنگی، ریسک سیاستگذاری در کنار ریسکهای اقتصادی، به یکی از محرکهای اصلی خروج پول حقیقی از صندوقهای طلا تبدیل شود.
صندوقهای درآمد ثابت
صندوقهای درآمد ثابت در روز گذشته، سنگینترین میزان خروج پول حقیقی در ۱۶ روز معاملاتی اخیر را تجربه کردند. در روز گذشته، ۲ هزار و ۷۳۱میلیارد تومان پول حقیقی از صندوقهای درآمد ثابت خارج شد؛ بهرغم خروج پول از این صندوقها در روز گذشته، همچنان خالص خرید حقیقیها در صندوقهای درآمد ثابت مثبت است و صندوقهای مذکور در ۱۷ روز معاملاتی تجربهشده در دوران جنگ، با ورود ۱۰ هزار و ۷۰۱میلیارد تومان پول حقیقی همراه شدهاند. همانطور که در گزارشهای قبلی دنیای اقتصاد نیز اشاره شده، خروج پولهای این چنینی از ابزارهای فعال بازار سرمایه، در راستای تامین نقدینگی برای خرید مایحتاج ضروری و همچنین ترس از قفلشدن سرمایه در این ابزارها در صورت توقف مجدد معاملات این ابزارها صورت میگیرد.
صندوقهای نقره
صندوقهای نقره نیز در روز گذشته با رشد قیمتی همراه شدند. این صندوقها در روز گذشته برای نهمین روز متوالی با ورود پول حقیقی همراه شدند؛ در روز گذشته و بر اثر معامله ۴۱۴میلیارد تومان واحد صندوق نقره، ۱۳۲میلیارد تومان پول حقیقی وارد صندوقهای نقره شد که بیشترین میزان ورود پول حقیقی به صندوقهای نقره در مقیاس روزانه و در دوران جنگ تلقی میشود. در شرایطی که قیمت تابلوی این صندوقها دارای حباب اسمی است و قیمت گواهی سپرده شمش نقره نیز که عمده پرتفوی این صندوقها را تشکیل میدهد؛ دارای حباب است؛ ورود پول به صندوقهای نقره جالب به نظر میرسد. با وجود ورود پول به این صندوقها در روزهای اخیر، اما همچنان خالص تغییر مالکیت حقیقی در صندوقهای نقره منفی است و این موضوع به خروج سنگین ۷۵۳میلیارد تومانی پول حقیقی از این صندوقها در روز نخست بازگشایی در دوران جنگ مرتبط است. در نگاه نخست، تداوم ورود پول حقیقی به صندوقهای نقره در شرایطی که این صندوقها با حباب مثبت معامله میشوند،
ممکن است رفتاری غیرمنطقی به نظر برسد؛ اما با قرار دادن این پدیده در بستر ریسکهای سیستماتیک ناشی از جنگ، میتوان توضیحی قابل اتکا برای آن ارائه داد. نخست آن که در دورههای تنش ژئوپلیتیک، اولویت سرمایهگذاران از ارزشگذاری دقیق به حفظ ارزش دارایی تغییر میکند. در چنین شرایطی، داراییهایی مانند نقره که همبستگی بالایی با انتظارات تورمی و نرخ ارز دارند، بهعنوان پناهگاه موقت سرمایه تلقی میشوند. بنابراین حتی اگر قیمت واحدهای صندوقهای نقره بالاتر از خالص ارزش داراییهای آنها (NAV) باشد، سرمایهگذاران حاضرند این اضافه پرداخت را بهعنوان هزینه پوشش ریسک بپذیرند. دوم آنکه ریسکهای سیاستگذاری نیز در این میان نقش مهمی ایفا میکنند. تجربه توقف معاملات در برخی بازارها باعث شده است که فعالان حقیقی به ابزارهایی روی آورند که احتمال تداوم معاملات در آنها بیشتر ارزیابی میشود.
در این چارچوب، برخی سرمایهگذاران تصور میکنند که صندوقهای نقره، نسبت به برخی دیگر از ابزارهای مالی، با احتمال کمتری در معرض محدودیتهای معاملاتی قرار گیرند و همین موضوع، تقاضا برای آنها را تقویت میکند. در نهایت، باید به نقش انتظارات نیز اشاره کرد. در فضای جنگی، شکلگیری انتظارات افزایشی نسبت به قیمت جهانی فلزات گرانبها و نرخ ارز داخلی، باعث میشود سرمایهگذاران رشدهای آتی را در قیمتهای فعلی پیشخور کنند. برآیند این عوامل موجب شده است که حتی در حضور حباب مثبت، جریان ورود پول حقیقی به صندوقهای نقره تداوم یابد.
