افزایش گام به گام
مهمترین موضوع در این خصوص، بستر قانونی این تصمیم است که نیازمند تعامل و یکصدایی نهاد ناظر بازار سرمایه، شرکتهای فناوری اطلاعات، سپردهگذاری مرکزی و بورس و فرابورس است که به نظر میرسد در این خصوص جمعبندیای که به نفع افزایش در بازار سرمایه باشد تاکنون صورت نگرفته است. لازم به ذکر است که در صورت اتخاذ این تصمیم، بسیاری از مقررات موجود در زمینه معاملات و متعاقبا تسویه و پایاپای این معاملات باید بهروزرسانی شده و بر اساس این تغییرات مطابقت داده شوند.
زیرساختهای عملیاتی و نظارتی بازار سرمایه شاید یکی از مهمترین دلایل بند فوق باشد؛ زیرا افزایش ساعت معاملات مستلزم افزایش ظرفیت در این زمینه است، به نحوی که کل فرآیند معاملات تا تسویه وجوه به طور کامل با ساعت معاملاتی جدید انطباق داده شوند که این امر صرف نظر از هزینههای آن، علیالخصوص در صورت شبانهروزی شدن معاملات، نیازمند عملیات فنی سنگینی است.
میزان نقدشوندگی بازار و عمق و عرض بازار سرمایه، بهعنوان یکی از عوامل بااهمیت در اتخاذ این تصمیم مطرح است. اگرچه در سنوات گذشته، نوسانات و تغییراتی در سنجههای قابل ارزیابی این متغیرها مشاهده شده که بهطور خاص تحت تاثیر عواملی نظیر درگیریهای منطقهای و ریسکهای سیاسی قرار داشته است، اما در مجموع بازار سرمایه با بهبود چشمگیری در این حوزهها مواجه بوده و در مقایسه با دهه هشتاد، تفاوت بسیار محسوسی را تجربه کرده است. این وضعیت، ضرورت و اهمیت افزایش ساعات معاملاتی را نسبت به سالهای گذشته بیش از پیش برجسته میسازد.
متغیرهای تاثیرگذار بر ارزش داراییهای قابل معامله در بازار و میزان نوسان ایجادشده در نتیجه این موارد نیز از موضوعاتی است که افزایش ساعات جلسه معاملاتی را بیش از پیش ضروری میسازد، زیرا در شرایطی که دارایی فرد سرمایهگذار در معرض تاثیر عواملی است که به طور ۲۴ساعته دارای نوسان و تاثیرگذاریاند. لیکن دارنده آن تنها ۳:۳۰ ساعت از این ۲۴ ساعت را زمان در اختیار خود دارد تا بتواند بر اساس این نوسانات و تغییرات ایجادشده تحلیل خود در خصوص دارایی خود بهروز کرده و براساس تحلیل بهروزشده اقدام به تصمیمگیری و اتخاذ موقعیت معاملاتی کند.
تغییرات در استراتژی غالب فعالان بازار از غیرفعال به فعال نیز موضوع بااهمیتی است که به دلیل تغییرات بسیار شدید در محیط پیرامونی اقتصاد و البته بازار سرمایه ایران رخ داده است. این امر حقیقتی است که منجر به کاهش تعداد سرمایهگذاران با افق سرمایهگذاری بلندمدت و افزایش سرمایهگذاران با نگاه کوتاهمدت که به صورت فعالانه معامله نموده و تمایل به معاملهگری روزانه و ساعتی دارند بروز یافته است. لذا در این بافتار فکری که در حال تسری به همه ارکان بازار سرمایه حتی نهادهای مالی است، افزایش ساعات معاملات در بازار سرمایه یک ضرورت اجتنابناپذیر به نظر میآید.
توسعه تکنولوژیک در بازار سرمایه در سنوات اخیر باعث شده بسیاری از معاملات توسط اشخاص حقیقی و حقوقی این روزها نه به صورت دستی و با تصمیم ذهنی و فرد و مدیر سرمایهگذاری بلکه با استفاده از ابزارهای فناورانه بهروز از قبیل الگوریتمها و سیستمهایی صورت میگیرد که صرفا شرایط معامله توسط فرد تعیین شده و اجرای این معالات توسط ابزارهای مذکور صورت میگیرد. لذا در حضور این قبیل ابزارها که بهسرعت نیز در حال توسعه و گسترش است، اینکه ساعات معاملاتی برای چند ساعت خاص محدود باشد چندان دارای توجیه به نظر نمیرسد.
همپوشانی بازار سرمایه کشور با بازارهای جهانی، اگرچه به دلایل متعددی که در این مجال نمیگنجد، بسیار محدود است؛ بااینحال، تحلیل تغییرات این بازارها در برخی موارد - بهویژه زمانی که تحت تاثیر متغیرهایی با ماهیت بینالمللی و جهانی قرار دارند - از اهمیت بالایی برخوردار است. در همین راستا، افزایش ساعات معاملات میتواند این امکان را برای سرمایهگذار ایرانی فراهم کند که درباره داراییهای خود بهموقع و سریع تصمیمگیری کرده و همگام با بسیاری از بازارهای جهانی و سرمایهگذاران بینالمللی اقدام به اتخاذ موقعیت کند.
با توجه به آنچه در بندهای فوق بهطور خلاصه تشریح شد، افزایش ساعات معاملات روزانه اگرچه امری ضروری به نظر میرسد، لیکن موضوع بسیار بااهمیت در این زمینه، ساختارهایی است که بازار در بستر آنها فعالیت میکند و همچنین ابزارهایی که عملیات بازار بر پایه آنها انجام میشود؛ امری که خود بهعنوان یک دغدغه جدی، توجه نهادهای ناظر و اجرایی بازار سرمایه را بهطور ویژه به خود معطوف ساخته است. بااینحال، پرداختن به این موضوع ضرورتی بدیهی است که هرچه سریعتر باید در دستور کار قرار گیرد.
در همین راستا، افزایش ساعات معاملاتی بهصورت گامبهگام و در قالب مراحلی برنامهریزیشده و دارای زمانبندی مناسب، بهگونهای که امکان انطباق، همراهی و تعدیل سازوکارهای معاملاتی، تسویه و پایاپای و همچنین سامانههای OMS را فراهم سازد، میتواند راهگشا باشد. در چنین شرایطی میتوان انتظار داشت که نهادهای مالی، بهویژه شرکتهای کارگزاری و نهادهای اجرایی بازار، بهتدریج به توسعه ظرفیتهای خود پرداخته و زمینه انجام معاملات در ساعات طولانیتر را فراهم آورند.
* کارشناس بازار سرمایه
