اخبار باشگاه اقتصاددانان روزنامه شماره ۶۴۹۸

بازار سرمایه ایران در سال‌های اخیر با تحولات ساختاری و توسعه فناوری مواجه شده، اما ساعت معاملات همچنان محدود به ۳.۵ساعت روزانه باقی مانده است؛ محدودیتی که فعالان بازار آن را مانعی جدی برای بهبود نقدشوندگی، کشف قیمت کارآتر و دسترسی عادلانه سرمایه‌گذاران می‌دانند. تجربه جهانی نشان می‌دهد بورس‌های بزرگ مانند نیویورک، لندن، ژاپن و کره جنوبی با گسترش ساعات معاملاتی و حتی ایجاد معاملات شبانه، توانسته‌اند شوک‌های خبری را به‌صورت تدریجی جذب کنند و از نوسانات هیجانی بکاهند.

در دنیای مدرن مالی، زمان معاملاتی صرفا یک متغیر عملیاتی نیست، بلکه به‌عنوان یکی از اجزای کلیدی ریزساختار بازار، نقشی تعیین‌کننده در نقدشوندگی و فرآیند کشف قیمت ایفا می‌کند. درحالی‌که بورس‌های بزرگ جهان طی یک دهه اخیر به سمت کاهش مرزهای زمانی و حتی فعالیت‌های نزدیک به ۲۴ساعته حرکت کرده‌اند، بازار سرمایه ایران همچنان در یک بازه فشرده و کوتاه، حدود ۳.۵ساعت برای اغلب اوراق بهادار (۹ تا ۱۲:۳۰)، محدود مانده است. برای نمونه، در بازارهایی مانند CME، Nasdaq، ICE، بورس ژاپن و بورس کره‌جنوبی، معاملات شبانه به‌ویژه در ابزارهای مشتقه و ETFها به‌صورت رسمی فعال شده‌اند.

ساعت معاملات سال‌ها مشابه دامنه نوسان و توقف معاملات یکی از ریزساختارهای مهم بازارهای مالی بوده است که تاثیر قابل توجهی بر نقدشوندگی و کارآیی بازار داشته است. با‌این‌حال، با توسعه فناوری اطلاعات و گسترش اینترنت، دسترسی به بازارهای مالی عمومی شده و در نتیجه به سمت بازارها با ساعت‌های بالاتر و حتی ۲۴ساعته پیش رفته‌ایم. بخشی از ۲۴ساعته شدن بازارها به لطف ادغام بورس‌ها و پذیرش چندگانه نمادها در بازارهای مختلف از شرق تا غرب جهان بوده است. از سوی دیگر، برخی از زیرساخت‌های خارج از بورس برای معاملات پس از بازار فراهم شده است. در نتیجه تحولات فناوری ارتباطات و همگرایی جهانی در کنار ظهور نسل جدید معامله‌گران، سبب گذار به سمت بازارهای ۲۴ساعته شده است. در‌حالی‌که ابزارهای رقیب بورس‌ها مانند کالاها و رمزارزها و همچنین CFDها توانسته‌اند معاملات ۲۴ساعته را در عمل پیاده‌سازی و اجرایی کنند، بورس‌ها هم کوشیده‌اند ساعات معاملات خود را افزایش دهند.

بازار سهام ایران در دو بخش بورس و فرابورس سال‌های متمادی است که به‌رغم تغییرات بسیاری که در زیرساخت‌ها، تعداد فعالان و اندازه بازار صورت گرفته، از ساعت ۹ تا ۱۲:۳۰ ثابت مانده است. اکنون دغدغه و خواسته بسیاری از فعالان و نهادهای مالی افزایش این ساعت‌ها مشابه بسیاری از بورس‌های جهان است. آنچه اهمیت دارد این است که توجه جدی به این تصمیم وابسته به چه موضوعاتی است؟ به نظر می‌رسد می‌توان موارد زیر را برشمرد:

آنچه در خصوص زمان معاملات در بازار سرمایه ایران مطرح می‌شود، در واقع ترکیبی از چند مساله است که لازم است با نگاهی مقایسه‌ای و واقع‌بینانه بررسی شود. پیش از هر چیز باید توجه داشت که مقایسه زمان معاملات، نیازمند تفکیک میان کشورها و ساختار بازارهای مختلف است. در سال‌های اخیر، در بازار سرمایه ایران نیز بهبودهایی در این زمینه اتفاق افتاده و به‌ویژه در ابزارهایی مانند صندوق‌های طلا و صندوق‌های با درآمد ثابت، شاهد افزایش زمان معاملات بوده‌ایم. با‌این‌حال، در مجموع نمی‌توان گفت که زمان معاملات کاهش پیدا کرده، اما فاصله قابل‌توجهی با بازارهای ۲۴ساعته وجود دارد؛ فاصله‌ای که بخشی از آن به نبود زیرساخت‌ها و ابزارهای لازم بازمی‌گردد.